Jüpiter’i büyük mü sanıyorsunuz? Bu sistemde 10 kat büyük gezegenler var
Pegasus (Kanatlı At) takımyıldızında yer alan HR 8799 isimli F tipi yıldızın etrafında bilinen dört dev gaz gezegeni bulunuyor. Bu gezegenlerin her biri Jüpiter’in yaklaşık 5 ila 10 katı kütleye sahip. Üstelik yıldızlarına son derece uzak yörüngelerde dolanıyorlar.
JAMES WEBB SIR PERDESİNİ ARALADI
Bilim insanları araştırmada James Webb Uzay Teleskobu’nun (JWST) NIRSpec aygıtını kullanarak sistemdeki üç iç gezegenin atmosferlerini detaylı biçimde tahlil etti. 3 ila 5 mikron dalga uzunluğu aralığında yapılan müşahedeler sayesinde gezegenlerin kimyasal yapısı birinci kere bu kadar ayrıntılı incelendi.
Gaz devleri bazen kahverengi cüce ismi verilen yıldız gibisi cisimlerle benzeri kütlelere ulaşabiliyor. Fakat bilim insanları bu iki gökcisminin farklı halde oluştuğunu düşünüyor. Kahverengi cüceler yıldızlar üzere direkt kütle çekimsel çöküşle ortaya çıkarken, gezegenlerin çoğunlukla “çekirdek birikimi” formülüyle oluştuğu kabul ediliyor.
Bu modele nazaran küçük katı parçacıklar birleşerek büyük bir çekirdek oluşturuyor, akabinde etraftaki gazları toplayarak dev gezegenlere dönüşüyor. Jüpiter ve Satürn’ün bu biçimde meydana geldiği düşünülüyor.
Ancak HR 8799’daki gezegenler yıldızlarına 2 milyar ile 10 milyar kilometre uzaklıkta bulunuyor. Bu kadar uzak bir bölgede çekirdek oluşumunun gereğince süratli gerçekleşmesi teorik olarak sıkıntı görünüyor.
ATMOSFERDEKİ KÜKÜRT ŞAŞIRTTI
Bilim insanları bu soruya cevap bulmak için gezegen atmosferlerinde sülfür (kükürt) izlerini aradı. Zira sülfür ekseriyetle gezegen oluşum disklerinde katı parçacıklara bağlı halde bulunuyor. Atmosferde tespit edilmesi, gezegenin oluşurken büyük ölçüde katı husus topladığını gösteriyor.
Araştırmada HR 8799 c ve d gezegenlerinde hidrojen sülfür güçlü biçimde tespit edildi. Atmosfer modelleri, üç gezegenin tamamında karbon, oksijen ve sülfür üzere ağır elementlerin yıldızlarına kıyasla daha yüksek oranda bulunduğunu ortaya koydu.
Bu sonuç, dev gezegenlerin beklenmedik halde Jüpiter’e emsal bir süreçle oluşmuş olabileceğini gösteriyor. Lakin bu kadar büyük ve uzak gezegenlerin birebir prosedürle ortaya çıkması bilim insanlarını şaşırttı.
BİLİM İNSANLARI ŞAŞKIN
Araştırmacılara nazaran gezegenlerin oluşum süreci “fazla verimli” görünüyor. Klasik modellere nazaran bu kadar uzak arada kâfi gerecin kısa müddette bir ortaya gelmesi epeyce güç.
James Webb’in yüksek hassasiyeti sayesinde yıldızın parlak ışığı ortasından gezegenlerin çok zayıf sinyalleri ayrıştırılabildi ve hidrojen sülfür üzere birtakım moleküller birinci sefer direkt tespit edildi.
Bilim insanları artık emsal sistemleri inceleyerek bu gizemi çözmeye çalışacak. Lakin şimdilik HR 8799 sistemi, gezegenlerin nasıl oluştuğuna dair en büyük soru işaretlerinden biri olarak görülüyor.