Alzheimer, demansın en yaygın nedeni olarak biliniyor ve dünya genelinde yaklaşık 57 milyon kişiyi etkilediği kestirim ediliyor. Hava kirliliği ise daha evvel hipertansiyon, inme ve depresyon üzere kronik sıkıntılarla ilişkilendirilmişti. Bu rahatsızlıkların demansla da ilişkili olması, “Kirli hava Alzheimer’a bu hastalıklar üzerinden mi yol açıyor, yoksa direkt beyni mi etkiliyor?” sorusunu gündeme getiriyordu.
27,8 MİLYON KİŞİNİN VERİSİ İNCELENDİ
Araştırmacılar bu soruyu yanıtlamak için hayli geniş bir bilgi havuzuna baktı. ABD’de 2000-2018 yılları ortasında, 65 yaş ve üzerindeki 27,8 milyon Medicare yararlanıcısının bilgileri tahlil edildi. İştirakçilerin uzun periyot hava kirliliği maruziyeti ile yeni Alzheimer tanısı alma durumları karşılaştırıldı.
Ayrıca inme, hipertansiyon ve depresyon üzere hastalıkların, hava kirliliği ile Alzheimer ortasındaki ilişkiyi güçlendirip güçlendirmediği de incelendi. Sonuçlar “net bir örüntü” gösterdi: Hava kirliliğine daha fazla maruz kalmak, Alzheimer riskinin yükselmesiyle bağlantılıydı.
İNME GEÇİRENLER DAHA HASSAS
Çalışmada dikkat çeken bulgulardan biri, ilişkinin kimi kümelerde daha güçlü görünmesi oldu. Daha evvel inme geçirmiş şahıslarda, hava kirliliğine bağlı Alzheimer riskindeki artışın biraz daha besbelli olduğu görüldü. Buna karşılık hipertansiyon ve depresyonun, kirlilikle bağlı riski manalı biçimde “ekstra” artırdığına dair güçlü bir işaret saptanmadı.
Bu bulgu, çevresel risk faktörleri ile damar sıhhati ortasındaki kesişimin, beyin sıhhati açısından kritik olabileceğini düşündürüyor. Yani inme hikayesi olan bireyler, kirli havanın nörolojik tesirlerine karşı daha kırılgan olabilir.
BEYNE DİREKT TESİR VURGUSU
Araştırmacıların genel yorumu şu istikamette: Hava kirliliği Alzheimer riskini büyük ölçüde dolaylı yoldan (hipertansiyon, depresyon üzere rahatsızlıkları tetikleyerek) değil, direkt biyolojik tesirlerle beyin üzerinde artırıyor olabilir. Bu “doğrudan etki” tabiri, kirli havadaki bilhassa ince parçacıkların uzun vadeli maruziyette hudut sistemi üzerinde yıpratıcı bir rol oynayabileceği fikriyle uyumlu.
Çalışma, ferdi seviyede “tek başına kirlilik Alzheimer yapar” üzere kesin bir karar kurmuyor; fakat nüfus ölçeğinde hava kalitesinin iyileştirilmesinin, ileri yaşta beyin sıhhatini muhafazada ve demans riskini azaltmada kıymetli bir halk sıhhati aracı olabileceğini işaret ediyor.
