6 Şubat 2023’de yaşanan ve tarihe Kahramanmaraş zelzeleleri olarak geçen güçlü devrin üzerinden 3 yıl geçti. İstatistikler bugüne kadar yaşanan acı kayıpları ortaya koydu ancak zelzelenin ruhsal tesirlerini sayılarla görmek pek de mümkün değil.
Deprem üzere bir tabiat olaylarının akabinde yaşanan kaygı, tasa, çaresizlik ve belirsizlik hisleri, birçok vakit yalnızca yaşanan an ile hudutlu kalmayabiliyor.
Deprem psikolojisi ve yaşanan süreçlerle ilgili konuşan Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi Klinik Psikolog Eslem Fulya Ekşi; “Deprem, saniyeler içinde olup biten bir tabiat olayı üzere görünse de tesirleri sırf binalarla sonlu değildir. Yer sarsıntısı durduğunda, birçok insan için asıl güç süreç başlar: ruhsal toparlanma” dedi.
“Korku, telaş, çaresizlik ve belirsizlik hisleri sarsıntıdan sonra son derece yaygındır ve bu yansılar “zayıflık” değil, insanın hayatta kalma refleksinin doğal bir parçasıdır” diyen Eslem Fulya Ekşi, “Deprem, ani, denetim edilemeyen ve hayatı tehdit eden bir olay olması nedeniyle psikolojide ‘travmatik yaşantı’ olarak tanımlanır” tabirlerini kullandı.
Travmatik olayların sadece yaşandıkları anla sonlu kalmadığını, bireyin his durumunu, niyet biçimini ve davranışlarını uzun mühlet etkileyebildiğinin altını çizen Eslem Fulya Ekşi, şöyle devam etti:
“Bu nedenle sarsıntının tesirlerini sırf fizikî ziyanlarla kıymetlendirmek eksik bir bakış açısıdır. Fizikî ziyanlar görünürken, ruhsal tesirler birden fazla vakit fark edilmeden ilerleyebilir. Bu durumda kişinin zelzele sonrasında ömür ile yine sağlıklı bir ahenk içerisinde olmasına mani oluşturabilir.”
“DEPREM SONRASI VERİLEN YANSILAR NORMALDİR”
Depremin tesirlerinden kelam eden Klinik Psikolog Eslem Fulya Ekşi, “Sürekli tetikte olma hali, en ufak seste irkilme, uyku sorunları, zelzeleyle ilgili manzaraların zihinde tekrar tekrar canlanması ve ‘Ya tekrar olursa?’ fikri, zelzelesi yaşayan şahıslarda görülebilen tepkilerdir” dedi.
Bu yansılar, beynin tehlikeye karşı geliştirdiği akut gerilim cevabının devamı niteliğinde olduğunu vurgulayan Ekşi, “Sinir sistemi yaşanan olayı yüksek riskli olarak kaydeder ve bireyi mümkün bir tehdide karşı müdafaaya çalışır. Bu nedenle zelzele sonrası ruhsal belirtiler birçok vakit bir hastalık değil, olağandışı bir duruma verilen olağan tepkilerdir” formunda konuştu.
“DUYGULARI BASTIRMAK GÜZELLEŞMEYİ GECİKTİREBİLİR”
Psikolojik açıdan bakıldığında kaygı ve telaşın bastırılmasının düzgünleşme sürecini desteklemediğini lisana getiren Eslem Fulya Ekşi, “Afet sonrası devirde ‘güçlü olma’ beklentisi toplumsal olarak sıkça vurgulanır. Ama söz edilemeyen hisler vakitle bedensel yakınmalar, ağır anksiyete, öfke patlamaları ya da depresif belirtiler halinde ortaya çıkabilir” dedi ve ekledi:
“Bilimsel çalışmalar, travma sonrası hislerin tanınması ve söz edilmesine müsaade verilen ortamlarda güzelleşmenin daha sağlıklı ilerlediğini gösteriyor. Endişenin, ıstırabın ve belirsizliğin konuşulabilir olması, zihnin alarm sisteminin yavaşlamasına yardımcı olur.”
“NE VAKİT UZMAN TAKVİYESİ GEREKİR?”
Depremin ruhsal tesirlerinde dikkat edilmesi gereken işaretlere de değinen Klinik Psikolog Eslem Fulya Ekşi; “Deprem sonrası yaşanan ruhsal yansıların büyük bir kısmı vakit içinde azalma eğilimi gösterir. Lakin kimi durumlarda bu belirtiler kalıcı hale gelebilir” dedi.
“Özellikle birkaç haftayı aşan süreçte kişinin günlük hayatına dönememesi, ağır korkunun devam etmesi, uyku ve iştah meselelerinin belirginleşmesi dikkat edilmesi gereken işaretler” diyen uzman isim, “Normal yansılar vakitle hafiflerken, riskli durumlarda belirtiler şiddetlenir ve hayat alanı giderek daralır” sözlerini kullandı.
Kaçınma davranışlarının artması, toplumsal ilgilerden geri çekilme ve daima tehdit algısının profesyonel dayanak gerektiren durumlar ortasında yer aldığını vurgulayan Eslem Fulya Ekşi, şöyle devam etti:
“Psikolojik takviye, bireyin yaşadığı travmatik tecrübesi bastırmasını değil; onu inançlı bir çerçevede anlamlandırmasını ve hayatla tekrar bağ kurmasını maksatlar. Erken devirde alınan dayanak, uzun vadeli ruhsal problemlerin önlenmesinde kıymetli bir kollayıcı faktördür.”
