‘Temel sorun suyu uygun yönetemememiz’

Antalya’ya bir ay aralıksız yağmur yağdı; taşan akarsular nedeniyle çok sayıda sera, ekili alan ziyan gördü. Çanakkale’nin birkaç yıldır neredeyse bomboş kalan Atikhisar Barajı taştı, kentteki çaylar önüne ne katarsa götürüyor, tekneler batıyor… İzmir’den Yozgat’a her gün yeni bir taşkın, heyelan, sel haberi geliyor. Süleyman Demirel Üniversitesi Su Enstitüsü kurucu üyesi, Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Bilim Kurulu üyesi, limnolog (gölbilim uzmanı) Dr. Erol Kesici’ye son birkaç yıldır kuraklık ikazları yaparken bu yağışlara sevinelim mi, yoksa tabiat bize öteki bir bildiri mı veriyor diye sorduk. İşte anlattıkları: “Sorun, kuraklık ve çok yağış ortasındaki alakayı, bu ilişkinin ileride oluşturabileceği sonuçları fark etmeyip tedbir alınmamasında. Susuzluktan bahsedilirken ömür alanları ‘suyun içinde boğuluyor’, tarım alanlarında tahribat ve etraf kirliliği artıyor. Büyük çelişki! Artan sıcaklık, iklimin garantisi olan suyun döngüsünü bozuyor. Uygun kaideler oluştuğunda da ani ve şiddetli yağışlara neden oluyor. Göllerimiz, ırmaklarımız, barajlarımız kuruyor; tabiatta su azalıyor, bu nedenle hava kuruyup sıcaklığın artmasına, bu da çok kuraklığa yani iklim krizine neden oluyor.”

Dr. Erol Kesici’nin anlattıkları tam bir kısırdöngüyü işaret ediyor: “Bizim temel sıkıntımız suyu düzgün yönetememek. Suyumuzun yaklaşık yüzde 80’ini ziraî sulamada randıman dışı kullanıyoruz. Yüzey sularımızda (göl-dere) su kalmayınca, yeraltı suları sondajla çekiliyor,
bu da diğer bir hidrolojik kaynak tahribatı. Çağdaş sulama sistemlerinde çok geride kaldık. Altyapıdaki eksiklerimiz de çok; su yataklarını işgal etmek, daraltmak, betonlamak, yapılaşmaya açmak…”

Kesici hem kentlerde hem kırsalda suyu tutacağımız, depolayacağımız alanların yetersizliğine dikkat çekiyor ve “Yağışlardan yararlanmanın temel şartı, suyun sele dönüşmesine mani olmaktır. Seller başlı başına altyapı problemidir. Sünger kentler kurulmalı. Sünger kentlerde ekosistemle uyumlu kentsel dizaynlar, parklar, yeşil çatılar, yapay sulak alanlar, geçirimli kaldırımlar vb. vardır ve su, kentten ya da tarım alanlarından uzaklaştırılırken atık olarak kıymetlendirilmez. Yağış-sel suyu muhakkak bölgelerde doğal olarak filtrelenir ve kullanılabilir bir kaynağa dönüştürülür. Yağmur suyu hasadı ve atık suların ileri teknolojilerle arıtılarak tekrar kullanılması üzere tekniklerle doğayı korursak, o da bizi korur.”

Göcek’te deniz ekosistemi ‘DERİA’ ile korunacak

Türkiye Çevre Ajansı (TÜÇA), Fethiye-Göcek Özel Etraf Müdafaa Bölgesi’nde hayata geçirdiği ‘DERİA Mapa-Şamandıra İdare Sistemi’ ile denizlerimizin akciğerleri olan deniz çayırlarını ve hassas kıyı ekosistemini muhafaza altına alıyor. Pilot bölge olarak seçilen Göcek ve Dalaman koylarında kurulan çağdaş sistem, denetimsiz demirlemeye bağlı deniz tabanı tahribatını durdurmayı amaçlıyor.
DERİA internet sitesi ve taşınabilir uygulaması sayesinde tekneler bir koyda en fazla
3 gün, Göcek bölgesinin tamamında art geriye en fazla 11 gün konaklayabilecek. Böylelikle koylarda tüm dönem hareket etmeyen teknelerin önüne geçilecek.

‘Aslında hiçbir primat yavrusunu bırakmak istemez’

Hepimiz Japonya’daki Ichikawa Hayvanat Bahçesi’nde yaşayan, annesi tarafından reddedilen yavru makak Punch için üzüldük. Başka kardeşlerinin ve yavru makakların annelerine sarılarak geliştirdikleri kas uyumunu Punch, hayvanat bahçesi vazifelileri tarafından verilen havlu ve pelüşlerle öğrenmeye çalışıyor.    Görüntülerde da gördüğümüz, markaların reklamlarına kadar çıkan turuncu orangutan pelüş oyuncak Punch’ın favorisi.

Punch’ın yaşadıklarını Yaban hayatı veteriner tabibi ve WWF-Türkiye Biyoçeşitlilik Kıdemli Danışmanı Ahmet Emre Kütükçü şöyle açıklıyor: “Yuva yapma, alan arama ve yavruya yönelme üzere davranışlar hormonların denetiminde gelişir. Lakin bu durum yalnızca anneyle sonlu değildir; birçok kuş, göğüslü ve sürüngen tipinde yavruya müdafaa sağlanır. Münasebetiyle annelik davranışı sırf hormonal bir süreç değil; toplumsallık, aile ilgileri ve tıbbın hayat biçimiyle birlikte şekillenen bir süreçtir.”

Bir annenin yavrusunu terk etmesinin ender bir durum olduğunu ve ekseriyetle kimi olumsuz şartların olması gerektiğini söyleyen uzman tabip; “Punch olayında olduğu üzere anne genç ve deneyimsizse, yavrusuna bakabileceğini düşünmeyebilir; kendinde bu yeterliliği görmediğinde yavruyu reddedebilir.

Primatlar üzere toplumsal tiplerde yavru sahibi olmak adeta bir statü göstergesidir. Hatta birtakım cinslerde yavrusu olmayanlar oburunun yavrusunu sahiplenmeye çalışabilir” diyor. Ayrıyeten hayvanat bahçesindeki genç bir annenin ek gerilim faktörleri varsa yavruyu reddetme ihtimalinin artabileceğini de ekliyor.