Trabzon’da ortaokul öğrencisi 13 yaşındaki Abdulkadir Eymen Alım konutundaki odasında hayatını kaybetmiş halde bulundu. 8’inci sınıf öğrencisi Abdulkadir Eymen Alım, okul sonrası geldiği meskende odasından uzun mühlet çıkmadı. Durumdan şüphelenen aile fertleri, girdiği odada Alim’in cansız vücuduyla karşılaştı. Bilgin’in, sanal oyundaki misyonları yerine getirmek için ömrünü sonlandırdığı savı üzerinde duruluyor.

Bu argüman şimdi katılaşmamış olsa da aslında tehlikenin boyutu çok büyük.

Yeni jenerasyon kabahat örgütleri çocuklara ulaşmak için toplumsal medya ve çevrim içi oyun platformlarını kullanıyor. Yani online oyun odaları tabir yerindeyse kabahat merkezine dönüyor, çocuklar ‘gamer maskesi’ ile avlanıyor.

CEZA İNDİRİMLERİNİ BİR PROPAGANDA ARACI OLARAK KULLANIYORLAR

Örgütler, Türk Ceza Kanunu’ndaki yaş kümelerine nazaran ayrılan ceza indirimlerini bir propaganda aracı olarak kullanıyor ve “Cezasız kalacaksınız, kısa müddette ortamızda olacaksınız” diyerek çocukları kandırıyor. Bu örgütler çocuklara online oyun odalarında ‘gösterişli ve lüks’ bir hayat vadederek, platformları bir ‘eleman kazanma’ merkezine dönüştürüyor.

“Çocuklar en çok süratli para, güç ve ilişkin olma duygusu vaatleriyle maksat alınıyor. Dijital oyun lisanı kullanılarak cürüm hareketleri bir misyon üzere sunuluyor ve riskler şuurlu biçimde küçümseniyor” diyen Bilişim Teknolojileri Uzmanı Prof. Dr. Ali Murat Kırık, başta ebeveynler olmak üzere herkesin kesinlikle bilmesi gereken 7 kritik soruyu cevapladı, çok kıymetli ikazlarda bulundu.

1- ÇOCUKLARIN VAKİT GEÇİRDİĞİ ALANLAR ‘OYUN ODASI’ MI YOKSA ‘SUÇ ODASI’ MI?

Evet, kimi durumlarda bu alanlar fiilen birer ‘suç odasına’ dönüşmüş durumda. Çocukların oyun oynadığı dijital odaların bir kısmında, görünürde saf sohbetlerin gerisinde organize temas ve yönlendirme ağları kurulabiliyor. Bilhassa Discord üzere oyunla bütünleşmiş irtibat alanlarında çocuklar evvel oyun üzerinden toplumsallaşıyor, akabinde kapalı kümelere davet edilerek dış dünyadan izole edilen sohbet zincirlerine çekilebiliyor. Bu odalarda küçük ‘görevler’, para kazanma teklifleri ve sadakat testleriyle adım adım bir bağlılık inşa ediliyor.

Çocuklar en çok süratli para, güç ve ilişkin olma duygusu vaatleriyle maksat alınıyor. Dijital oyun lisanı kullanılarak hata hareketleri bir misyon üzere sunuluyor ve riskler şuurlu biçimde küçümseniyor. Daha evvel global ölçekte tartışılan Mavi Balina örneğinde olduğu üzere, misyon zinciri mantığı çocuklarda merak ve baskıyı birlikte tetikleyebiliyor. Bu yapı, gerçek hayattaki sonuçları perdeleyen tehlikeli bir illüzyon yaratıyor.

2- TEKNOLOJİ ŞİRKETLERİNE NE ÇEŞİT YASAL SORUMLULUKLAR VE ETKİN KONTROL ZORUNLULUKLARI GETİRİLMELİ?

Teknoloji şirketlerine çocuk güvenliği konusunda açık ve bağlayıcı yükümlülükler getirilmeli. Yaş doğrulama sistemleri, riskli irtibat kalıplarını tespit eden yapay zekâ takviyeli izleme araçları ve varsayılan olarak kapalı gelen çocuk güvenlik ayarları standart hale gelmeli. Örneğin Roblox üzere kimi platformlarda uygulanan ebeveyn denetim panelleri ve sohbet kısıtlamaları, çocukların yabancılarla denetimsiz temasını azaltan örnekler sunuyor.

Buna ek olarak şirketlerin sistemli şeffaflık raporu yayımlaması ve bağımsız kontrole açık olması mecburî hale getirilmeli. Avrupa’daki Digital Services Act gibisi düzenlemeler, platformlara risk tahlili ve süratli müdahale yükümlülüğü getiriyor. Misal bir modelde, kuşkulu ağların kolluk kuvvetlerine bildirilmesi için net müddetler ve yaptırımlar tanımlanmalı.

3- TÜREL BOŞLUKLARIN İSTİSMARI NASIL ÖNLENİR?

Hukuki istikrar, çocuğu koruyan fakat örgütleri sert biçimde cezalandıran iki katmanlı bir sistemle kurulmalı. Çocuklar açısından rehabilitasyon, ruhsal dayanak ve eğitim temelli bir yaklaşım sürdürülürken; çocukları cürümde kullanan örgütler için ağırlaştırılmış cezalar ve özel hata tipleri tanımlanmalı. Böylelikle propaganda olarak kullanılan ‘cezasızlık’ algısı direkt örgütler üzerinde kırılır.

Örneğin çocukların organize hatalarda kullanılmasını başka ve nitelikli bir hata olarak düzenleyen modeller birtakım Avrupa ülkelerinde uygulanıyor. Türkiye’de de Türk Ceza Kanunu kapsamında çocukları suça sürükleyen yapılara yönelik cezaların artırılması ve mal varlığına el koyma üzere ekonomik yaptırımların güçlendirilmesi caydırıcı olabilir.

4- RUHSAL MANİPÜLASYONLA ÇABA NASIL OLMALI?

Psikolojik manipülasyonla gayret, sırf yasaklarla değil eğitimle yürütülmeli. Okullarda medya ve dijital okuryazarlık dersleri, çocuklara çevrim içi vaatleri sorgulama mahareti kazandırmalı. Oyunlardaki “kahramanlık” anlatısının gerçek hayattaki sonuçlarıyla çeliştiği somut örneklerle anlatılmalı.

Karşı-propaganda açısından gerçek kıssalar ve akran temelli bilinçlendirme tesirli olabilir. Kamu spotları, gençlik programları ve toplumsal medya kampanyaları, hatanın kısa vadeli cazibesine karşı uzun vadeli sonuçları görünür kılmalı. Özellikle Milli Eğitim Bakanlığı koordinasyonunda yürütülecek programlar, öğretmen ve aile eğitimini birlikte ele almalı.

5- AİLELER İÇİN ‘KIRMIZI BAYRAKLAR’ NELERDİR? AİLELER NEYE DİKKAT ETMELİ VE NEREYE BAŞVURMALI?

Ailelerin dikkat etmesi gereken en değerli kırmızı bayrak, ani ve açıklanamayan davranış değişimleridir. Çok saklılık, ekranı daima saklama, ani para harcamaları, yeni ve agresif bir argo kullanımı, uyku tertibinin bozulması ve aileden uzaklaşma kıymetli sinyallerdir. Ayrıyeten çocuğun internet kesildiğinde orantısız öfke göstermesi ve yeni, kimliği bilinmeyen arkadaş etrafları de dikkatle izlenmeli.

Bu çeşit belirtiler görüldüğünde birinci adım cezalandırma değil irtibat kurmaktır. Akabinde okul rehberlik servisleri, çocuk psikologları ve gerektiğinde resmi ihbar sınırları devreye girmeli. Türkiye’de Emniyet Genel Müdürlüğü bünyesindeki siber cürüm üniteleri ve ALO 183 üzere dayanak çizgileri, riskli durumlarda başvurulabilecek kurumsal adreslerdir.

6- DEVLETİN YENİ JENERASYON KOLLUK STRATEJİSİ NE OLMALI?

Yeni jenerasyon kolluk stratejisi, dijital istihbarat ve önleyici tahlil üzerine kurulmalı. Açık kaynak istihbaratı, yapay zekâ takviyeli ağ tahlili ve siber devriyeler standart uygulama haline getirilmeli. Hedef sadece kabahat sonrası müdahale değil, erken evrede riskli ağları tespit etmektir.

Bu noktada Emniyet Genel Müdürlüğü ve Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu ortasında gerçek vakitli data uyumu kritik değer taşır. Uzmanlaşmış çocuk müdafaa üniteleri ve dijital hata takımları birlikte çalışmalı.

7- GLOBAL PLATFORMLAR KARŞISINDA LOKAL EMNİYET GÜÇLERİ İÇİN HANGİ MEMLEKETLER ARASI YAPTIRIMLAR VE ŞEFFAFLIK ZORUNLULUKLARI GETİRİLMELİ?

Küresel platformlara, hudut ötesi cürümlerde süratli bilgi paylaşımını mecburî kılan memleketler arası muahedeler gerekli. Şirketler için makul müddetlerde data saklama, kuşkulu faaliyet bildirme ve isimli taleplere süratli karşılık verme yükümlülükleri netleştirilmeli.

Avrupa merkezli düzenlemelerde görülen ortak kontrol ve yaptırım düzenekleri örnek alınabilir. Europol gibisi çok uluslu iş birliği modelleri, lokal kolluk kuvvetlerinin global ağlara erişimini kolaylaştırıyor. Benzeri yapılar bölgesel ölçekte güçlendirilerek, dijital hatalarla uğraşta ortak bir standart oluşturulabilir.