Orta yaş üstü yakınlarımızdan yahut arkadaşlarımızdan hipertansiyon (yüksek tansiyon) hikayesi dinlememiz çok şaşırtan değil. Zira yetişkinlerde 10 bireyden 3’ü bu durumdan mustarip. Hipertansiyon birçok hayati sıhhat riskini de beraberinde getiriyor ki inme bunlardan biri. Bu sorun nasıl yönetilir, hayat usulü değişiklikleri ne kadar tesirlidir, tuzu kesmek ne ölçüde değişiklik yaratır, kardiyoloji uzmanlarına sorduk. Memorial Şişli Hastanesi’nden Prof. Dr. Hatice Betül Erer ve Amerikan Tıp Merkezi’nden Doç. Dr. Gamze Aslan anlattı.
‘Görünmez salgın olarak biliniyor’
NEDEN OLUR, HANGİ DURUMLARA YOL AÇAR?
◊ Yüksek tansiyon hastalarının yaklaşık yüzde 60’ının ailesinde de bu rahatsızlık görülüyor. Çok kilosu olanların da yaklaşık yüzde 40’ında rastlanıyor. Tüm dünyada 30-39 yaş kümesinde hipertansiyon yaygınlığı yüzde 19 civarında, 60 yaş üstünde oranlar çok daha yüksek düzeylere ulaşıyor.
◊ Yüklü olarak yağlı ve tuzlu beslenenler; diyetinde yetersiz potasyum, kalsiyum, magnezyum ve protein alanlar; kalp ve damar hastalığı, uyku apnesi, böbrek hastalığı ve kimi endokrinolojik hastalığı olanlar hipertansiyon riski taşıyor. Yüksek tansiyon kalp, beyin, böbrek ve göze ziyan vererek kalp krizi, inme (felç), kalp yetmezliği, kronik böbrek hastalıkları ve görme kaybına yol açabiliyor. Damar yapısını bozarak damar sertliğine ve tıkanıklıklara yer hazırlıyor. (Prof. Dr. Hatice Betül Erer)
◊ Dünya Sıhhat Örgütü’ne nazaran dünyada yaklaşık 1,3 milyar yetişkin hipertansiyon hastası. Türkiye’de de erişkinlerde oran yaklaşık yüzde 30 bildiriliyor, yani her 3 yetişkinden 1’inde görülüyor. Hipertansiyonda kalbin pompaladığı kan, damar duvarına olağandan fazla basınç yapıyor. Kişi kendini uygun hissetse de basınç yıllarca yüksek kalabiliyor. Bu yüzden görünmez salgın olarak biliniyor. Lakin bazen baş ağrısı, ensede basınç, çarpıntı, baş dönmesi, kulak çınlaması, nefes darlığı, burun kanaması üzere belirtilere yol açabiliyor.
◊ 2021’de inme nedenli ölümlerin yüzde 58’i yüksek tansiyonla bağlı bulundu. Türkiye’de 2020’de inme nedeniyle 35 bin 880 mevt bildirildi; bu da yaklaşık her 15 dakikada bir kişinin inme nedeniyle hayatını kaybetmesi manasına geliyor.
(Doç. Dr. Gamze Aslan)
Daha az tuz…
NELERE DİKKAT ETMELİ?
◊ Hipertansiyonla uğraşta birinci adım hayat stili değişikliğidir. Sağlıklı beslenme ve nizamlı antrenman gerekiyor. Günlük tuz kullanımını azaltmak da tansiyon bedellerinde besbelli düşüş sağlayarak kalp ve damar hastalıkları riskini değerli ölçüde düşürüyor. Türkiye’de günlük tuz tüketimi kişi başı yaklaşık 9-10 gram ve bu önerilenin (5 gram-1 tatlı kaşığı) neredeyse iki katı. Bu tuzun yüzde 75’i de paketli besinler, ekmek ve peynir gibisi hazır yiyeceklerden geliyor. Diyet olarak zerzevat, meyve, posalı besinler ve potasyumdan varlıklı (muz, ıspanak, patates) besinleri tavsiye ediliyor. Doymuş yağlardan kaçınmak gerekiyor.
◊ Hipertansiyon hastaları doktor kontrolünde vitamin takviyeleri kullanabilir. D vitamini, magnezyum ve koenzim Q10 kan basıncını dengelemeye yardımcı olabilir. Fakat kimi bitkisel eserler (ginseng, ginkgo biloba vb.) tansiyonu yükseltebileceğinden ilaç etkileşimleri ve toksisite riski (özellikle D vitamini) nedeniyle kullanmadan evvel kesinlikle tabibe danışılmalı.
(Prof. Dr. Hatice Betül Erer)
◊ Hüzün, telaş, öfke, gerilim ve panik tansiyonu yükseltebiliyor. Bu üzere durumlarda tansiyon ilaçları yanında ruhsal takviyenin çok yararı oluyor. Altta yatan besbelli anksiyete yahut depresyon varsa, psikiyatri değerlendirmesiyle antidepresan verilmesi tansiyon idaresini kolaylaştırıyor.
◊ İdman yapmak hipertansiyon hastalarında çok işe yarıyor. Söylenebilecek en kolay reçete haftada en az 5 gün, 30 dakika tempolu yürüyüş. Buna hafif direnç idmanları eklenebilir. Spor damarları rahatlatıyor, kilo denetimine yardım ediyor ve gerilimi azaltıyor. (Doç. Dr. Gamze Aslan)
Evde takip önemli
◊ Hastanede tansiyon bazen gerilimle yüksek çıkabiliyor. Bu yüzden meskende tansiyon takibi değerli. 40 yaşından sonra yahut ailede tansiyon varsa sistemli takip etmek öneriliyor. Olağan erişkin tansiyon pahası kabaca 120/80 mmHg (milimetre cıva-kan basıncı birimi). Daima 140/90 ve üzeri kıymetlerin hipertansiyon açısından sorgulanması gerek. (Doç. Dr. Gamze Aslan)
