Karadeniz kıyıları bir vakitler zümrüt üzere kıyılarıyla herkesin gıpta ettiği yerlerin başında gelirdi. Fakat ulaşımı kolaylaştırmak ismine yapılan karayolları nedeniyle tahribata uğradı, eski dokusunu kaybetti. Sırtını yeşil yamaçlara yaslamış güzelim Karadeniz evleriyse yerini çok katlı, sıvasız, berbat konutlara bıraktı.

Eskiden İstanbul, İzmir, Ankara başta olmak üzere uzak yerlerden yola çıkan gurbetçiler, eski yolları kullandıkları vakit Karadeniz’e vardıklarını meşhur Bolaman virajlarında (Ordu) anlardı. Yeşilin 50 tonunu barındıran Bolaman’a girildiğinde Karadeniz’e adım atılmış sayılırdı. Kendi araçlarıyla seyahat edenler, bu yolun tadını daha çok çıkarıyordu zira yol üstünde birbirinden kıymetli yerler vardı.

Yason Kilisesi

‘Seyahatnâme’de hamsi

Neyse ki Fatsa-Bolaman çizgisi hâlâ bu hoşluğu koruyor. Kış mevsiminde yolunuzu düşürdüğünüzde bir tarafınızda engin Karadeniz’i, öteki tarafta bacası tüten sobalı meskenleri görme talihiniz var. O çizgi üzerinde çok hoş pideciler ve Uzun Saçlının Yeri’nin (çay bahçesi) olduğunu da ekleyeyim. Perşembe ilçesindeki Yason Burnu’ndan dünyayı selamlayıp, ardından de o çizgisi takip edip Giresun’a vardığınızda kentin kısmen korunan küçük koylarından Giresun Adası’nı izleyebilirsiniz. Kışın kuşların barınağı olan bu ıssız ada, Karadeniz’in ortasında adeta yalnızlığa meydan okur.

Ortamahalle, Akçaabat

Ayasofya Kilisesi

Trabzon yoluna girdiğinizdeyse Ayasofya sizi karşılar. Periyodunun kıymetli bir dini merkezi sayılan kilisenin önünde bir vakitler deniz olduğu ve etrafının tütün tarlalarıyla çevrelendiğini bilmek tuhaf geliyor. Trabzon’a gitmişken balık tezgâhlarına da göz gezdirin. Bilhassa balığın hükümdarı hamsi varsa, tavada cızırdatıp pişirmek hâlâ çok yaygın bir sofra kültürü.

Evliya Çelebi’nin ‘Seyahatname’sinde hamsi lezzet ustası bir aşçı tarafından tanım edilmiş üzeredir: “Beğenilen balıkları: Levrek balığı, kefal balığı çok lezzetlidir. Bir karıştan uzun kırmızı başlı tekir balığı, uskumru balığı ve daha bin çeşit balıkları vardır. Amma bunların hepsinden fazla Lazların üzerine düştükleri, alışverişi hakkında arbede ettikleri hamsi balığı…

Bu balık, hamsinde (kış mevsiminin 50 günlük bir bölümü) çıktığı için hamsi balığı derler. Balığın çıkışını tellallar halka haber verirler. Tellalların bir çeşit boruları vardır. Bir defa su urunca ‘Ahça çomakla bir mendil hamsi ver’ diye ince sırmalı mendillere balığı koyup sarfiyatlar. Balığın suyu akarak giderken kimileri suyun aktığına acıyarak ‘Bre balığın suyunu akıtıyorsun… Suyuna bir pilavcık sallasana’ diye latife ederler. Tıpkı vakitte şu beyitleri de söylerler:

Trabzon’dur yerümüz/Ahça tutmaz elümüz/ Hamsi paluk olmasa/Nice olurtu halumuz.”

Doğu Karadeniz denince akla birinci gelen yerleri saymaya kalksak birinci üçte kesinlikle Ayder (Rize) olur. Şimdi kış turizmi pek gelişmediğinden bu aylarda sessizliğe bürünen Ayder’in karşı yamaçlarına doluşan karları izleyip rüzgârın sesini, ağaçkakanların büyük gürgen ağaçlarına yaptığı salvoların ritmini dinlemek için en ülkü vakittir. Açık olan fakat bir-iki yer bulsanız da buralarda lokal mutfağı tatmak ve şubat ayında yapılan Kardan Adam Festivali’ne şahit olmak da farklı bir hoşluktur.

Çamlıhemşin’e dönmeden kıyı yolu üzerinden Ardeşen, Fındıklı, Arhavi, Hopa ve Kemalpaşa ilçelerini geçtiğinizde Sarp Sınır Kapısı’na ulaşırsınız. Bu seyahat Rize-Artvin havalimanından yaklaşık bir saat sürer. Hudut kapısında kimliğinizi gösterip harç bedelini ödedikten sonra Batum’a geçebilirsiniz. Burası da kış için âlâ bir alternatif rota oluştur. Bizdeki üzere dağlık bölgeleri karlı olan Batum’un kent merkezi, restoranları, kıyısı, botanik bahçeleri ve çarşıpazarıyla ilgi caziptir.

Karadeniz kışın kendi halinde kaldığında da bilhassa kent merkezlerindeki lezzet durakları, müzeleri, eski sivil ve dini mimari örnekleriyle görülmeye paha.

Şunu da hatırlatayım; National Geographic 2026 yılı için hazırladığı Dünyanın En Güzelleri listesinde Karadeniz kıyılarına yer verdi,
kış ve tabiat sporları için âlâ bir rota olarak gösterdi. Belirli ki dünyanın ilgisi artarak sürecek… Daha evvel denemediyseniz bir seferlik de olsa rotanızı kışın Karadeniz’e çevirmenizi öneririm. Üstelik, Ordu, Trabzon ve Rize’de havalimanları seçeneğini kullanma talihi var.

Önce kayak, sonra pide ziyafeti

◊ Ordu merkeze 1 saat uzaklıktaki Çambaşı Yaylası’nda kayak yapabilir, bungalovlarda konaklayabilirsiniz.

◊ Giresun’da Kümbet Yaylası’na çıkıp karda yürüyüş keyfi yaşayabilirsiniz.

◊ Trabzon-Gümüşhane hududundaki Zigana Kayak Tesisleri kış ve kayak tutkunları için güzel bir seçenek.

◊ Kar motorları ve kayakla ön plana çıkan Rize-Güneysu’daki Handüzü Yaylası da düzgün bir alternatif.

◊ İkizdere, Petran Meşeköy’de ocak ayının üçüncü haftası kayak şenliği var.

◊ Artvin’deki Atabarı Kayak Merkezi’nde telesiyej kurulmuş, 10 km uzaklıktaki Kafkasör turizm merkezinde konaklama imkânı mevcut.

◊ Hamsiköy’de sütlaç ve et yapan tesisler var. Dilerseniz yeni tünellerle çok kısa bir müddette Gümüşhane, Kelkit’e geçebilirsiniz. Karadeniz pidesinin en düzgün ustalarının yerlerinde ziyafet çekin.