Sigarayı bırakmak uzun yıllar boyunca sadece ‘irade meselesi’ olarak ele alındı. Meğer bugün nikotin bağımlılığının biyolojik, ruhsal ve davranışsal boyutlarıyla çokkatmanlı bir süreç olduğu biliniyor. 9 Şubat Sigarayı Bırakma Günü yaklaşırken uzmanlar ve araştırmalar tektip tahliller yerine bireye özel prosedürlerin değerine dikkat çekiyor.
Dünya Sıhhat Örgütü’nün (DSÖ) 2025 bilgilerine nazaran dünyada 1,3 milyar insan tütün kullanıyor ve bunların yaklaşık yüzde 80’i düşük ve orta gelirli ülkelerde yaşıyor. Tütün eserleri her yıl 8 milyondan fazla mevte neden oluyor. Türkiye’deki tablo da benzeri. TÜİK’in 2022 datalarına nazaran 15 yaş ve üzeri nüfusun yüzde 28’i sigara içiyor. Bu oran erkeklerde yüzde 41,3, bayanlarda yüzde 15,5. Lakin Global Tütün Araştırması Türkiye Raporu (2025) umut veren bir gerçeğe işaret ediyor: Sigara içenlerin yüzde 44,9’u geçen yıl bırakmayı denedi, yüzde 35’iyse önümüzdeki 12 ay içinde bırakmayı planlıyor. Dünya genelinde de sigara içenlerin yaklaşık yüzde 60-65’i bırakmak istediğini söylüyor.
DSÖ’nün memleketler arası klinik çalışmaları, dayanak almadan sigarayı bırakmayı deneyenlerin yüzde 5’inden azının bir yıl sonunda bunu başardığını gösteriyor. Bu nedenle danışmanlık ve davranışsal takviye içeren sistemler giderek yaygınlaşıyor. Türkiye’deki Sağlık Bakanlığı Sigara Bırakma Poliklinikleri de bu yaklaşımı temel alıyor. Sigarayı bırakmak isteyenler ALO 171 Sigara Bırakma Müracaat Hattı’ndan ya da Yeşilay Danışmanlık Merkezi’ni (YEDAM), 115’i arayarak fiyatsız dayanak alabiliyor.
SİZE YARDIM EDECEK BİR USUL KESİNLİKLE VARDIR
İlaç tedavisi: Doktor kontrolünde kullanılan reçeteli ilaçlar, sigara isteğini ve içmekten alınan haz hissini baskılayarak muvaffakiyet oranını arttırıyor.
Nikotin replasman tedavileri: Nikotin bandı, sakızı ve pastilleri bedenin fizikî mahrumluk belirtilerini azaltarak süreci kolaylaştırır.
Birden bırakma: En yaygın usul lakin mahrumluk belirtileri sert yaşanıyor.
Mindfulness ve nefes çalışmaları: Bilhassa gerilim kaynaklı sigara içme dürtüsünü azaltmada tesirlidir.
Allen Carr prosedürü: İngiliz müellif Allen Carr’ın kitapları, sigarayı bırakmayı bir irade savaşı olmaktan çıkarıp zihinsel aydınlanma sürecine dönüştürüyor.
Mobil uygulamalar: Yapay zekâ takviyeli uygulamalar, sigara içme krizinizin ne vakit geleceğini varsayım edip size anlık motivasyon iletileri ve oyunlaştırılmış misyonlar gönderiyor.
Sanal gerçeklik terapisi: Şimdi deneysel olan bu yolda şahıslar sanal ortamda sigara içilen gerilimli durumlara sokuluyor ve bu durumlarla nasıl başa çıkacakları inançlı bir simülasyonda öğretiliyor.
Biyorezonans: Bu aygıtlar sigaranın bedende yarattığı frekansları tahlil ediyor ve bunları nötralize eden aksi frekanslar gönderiyor, bedenin sigara isteğini azaltmaya yardımcı oluyor.
Akupunktur ve hipnoterapi: Bilhassa kulak akupunkturu (auriküloterapi), sigara bırakma tedavisinde sık kullanılan usullerden biri. Hipnozsa bilinçaltına sigara içme alışkanlığını değiştiren telkinler vermeyi hedefliyor.
‘MASUM ZANNEDİLEN ELEKTRONİK SİGARALAR DA…’
Göğüs hastalıkları uzmanı Dr. Tutku Çerçi
Kullanımı giderek yaygınlaşan ve temiz zannedilen elektronik sigaralar akciğer kanserine neden oluyor.
Akciğer kanserinden korunmanın en tesirli yolu sigara başta olmak üzere tütün ve tütün eserlerinin bırakılması. Öbür bir korunma usulü de bilhassa 50 yaş üstü ve 20 yıl boyunca günde bir paket sigara içen şahıslar için düşük doz tomografi (LDCT) dediğimiz tarama programlarının yaygınlaştırılmasıdır.
