Orta Doğu’da artan tansiyonun Hürmüz Boğazı ve İran gaz arzı üzerinden güç ve petrokimya akışını tehdit etmesi, Çinli ithalatçıların kritik girdilerinde fiyatları üst itti.
Çin merkezli analistlere nazaran, metanol başta olmak üzere petrokimya hammaddelerinde “arz şoku” ihtimali güçlenirken, bahar devri için gübre tarafında da potansiyel açık riski masaya geldi.
Çin’de metanol fiyatı sıçradı: Tasa “gübre”ye de taşındı
Huatai Securities’in değerlendirmesine nazaran, krizin derinleşmesi, ham petrol, LNG ve propan üzere global arz kalemlerinde sıkışma riskini artırıyor. Kurum, Brent petrol için 2026 ortalama iddiasını 65 dolardan 70 dolara yükseltti.
Savaş kaynaklı risk primi, bilhassa Çin’in ithalata bağımlı olduğu metanol tarafında daha görünür hale geldi. Danışmanlık şirketi JLC’ye nazaran, Çin’de spot metanol fiyatı pazar günü 40-100 yuan/ton arttı. JLC’nin gemi nakliyatı bilgileri, Çin’in metanol ithalatının birinci çeyrekte yıllık bazda yüzde 29 artarak 2,68 milyon tona çıktığına işaret ediyor. Tıpkı notta, 2025’te Çin’in metanol ithalatının yüzde 70’ten fazlasının Orta Doğu kaynaklı olduğu da vurgulanıyor.
Bloomberg’in haberine nazaran bu tablo, Çin’de kimya sanayisinin hammadde sepetini tekrar şekillendirebilir. Citic Securities’e nazaran, petrol bazlı girdilere alternatif olarak kömürden kimyasal üretim talebi artabilir. Kurum, spot termal kömür fiyatının bir ay içinde 800 yuan/tonun üzerine çıkabileceğini ve ikinci çeyrekte ortalama 750 yuan/tonun üzerinde seyredebilme ihtimalini öne çıkarıyor. Bu ortada, Çin’de polipropilen vadeli süreçleri de haftaya yüzde 4,2’ye varan yükselişle başladı.
Şimdilerde piyasalarda metanol ve güç maliyetlerindeki üst taraflı baskının, azotlu gübrelerin (özellikle üre ve amonyak zinciri) maliyetlerine ne kadar yansıyacağı tartışılıyor. Huatai’nin notunda, Orta Doğu metanol akışındaki yük nedeniyle ilkbaharda gübre açığı riskinin gündeme gelebileceği belirtiliyor.
Rusya’da drone saldırısı sonucu Dorogobuzh devre dışı kaldı
Diğer cephede, Rusya’nın Smolensk bölgesindeki Dorogobuzh tesisinin (Acron Grubu) drone saldırısı sonrası üretimi durdurması ‘arz güvenliği’ telaşını artırdı.
Interfax’ın aktardığına nazaran, Rusya Sanayi ve Ticaret Bakanlığı, iç piyasaya gübre tedarikinde aksama beklemediğini ve ihracat kotalarında sıkılaştırmanın gündemde olmadığını açıkladı. Bakanlık, bilhassa amonyum nitrat ve NPK (kompoze gübre) ihracat kotalarının revize edilmesinin şu kademede değerlendirilmediğini bildirdi.
Dorogobuzh’un, Rusya’nın toplam mineral gübre üretiminde yaklaşık yüzde 5 hisseye sahip olduğu; amonyum nitrat üretimindeki hissesinin yüzde 11’e, azofoska (NPK) üretimindeki hissesinin yüzde 9’a ulaştığı tabir ediliyor.
Tesiste 2025’te 2 milyon tonun üzerinde ticari üretim yapıldığı, eserlerin tartıyla Rusya iç pazarına ve 60’tan fazla bölgeye sevk edildiği aktarılıyor. Yetkililer alanda hasar tespiti ve yine başlatma planı üzerinde çalışıldığını belirtiyor.
Rusya’nın azotlu ve kompoze gübre ihracat kotaları ise 2021’den bu yana “gıda fiyatlarını sınırlama” amacıyla uygulanıyor ve mevcut düzenleme 31 Mayıs 2026’ya kadar yürürlükte.
Jeopolitik riskler gübrede “fiyat-kota-lojistik” üçlüsünü tekrar kuruyor
Analistler, İran tansiyonu ve Rusya’daki drone saldırısının piyasalar açısından şu iki riski öne çıkardığını belirtiyor: “Orta Doğu kaynaklı enerji/petrokimya şoku, Çin’de kimyasal hammadde maliyetlerini yükseltiyor ve gübre maliyet kanalı üzerinden ziraî girdi enflasyonunu tetikleme potansiyeli taşıyor. Rusya’daki üretim kesintisi ise arz tarafında yeni bir gerilim testi yaratıyor lakin Moskova’nın ‘kota değişikliği yok’ iletisi, kısa vadede politik müdahale riskini sınırlamayı hedefliyor.”
