Dünya’nın üst atmosferinin süratlice iyonlaşması nedeniyle Afrika ve Avrupa’nın gün ışığı alan kısımlarında yüksek frekanslı (HF) haberleşmede güçlü (R3) seviyesinde kesintiler yaşandı. Bu kesintiler, bilhassa havacılık, denizcilik ve amatör telsiz haberleşmesinde süreksiz aksamalara neden oldui.
AR4274, 9 Kasım’da X1.7 ve 10 Kasım’da X1.2 patlamaları da üretmişti. Bu iki olaya eşlik eden taçküre kütle atımları (CME) Dünya tarafına hareket halinde. 11 Kasım’daki X5.1 patlaması sırasında fırlayan üçüncü CME’nin eklenmesiyle 12 Kasım öğlen saatlerinde birleşik bir etkilenme bekleniyor. Senaryoya nazaran jeomanyetik fırtınanın G3–G4 aralığına yükselmesi, kutup ışıklarının yaygınlaşması ve uydularda süreksiz anormallikler görülmesi mümkün.
HANGİ SINIF NE KADAR GÜÇLÜ?
Güneş patlamaları A, B, C, M ve X olarak sınıflandırılıyor; her basamak bir evvelkinden on kat daha enerjik. X sınıfı en güçlü patlamaları tabir eder; yanındaki sayı şiddeti belirtir. X5.1 düzeyi, ölçeğin üst basamaklarına yakındır ve kısa müddette bariz iyonosferik tesirler yaratabilir.
Birden fazla CME’nin arka arda Dünya’ya ulaşması, jeomanyetik fırtınayı güçlendirebilir. Bu durum, kimi uyduların yörüngelerinde sürtünme artışı, hassas elektrik şebekelerinde tansiyon dalgalanmaları, navigasyon ve zamanlama sistemlerinde (GNSS) süreksiz bozulmalar üzere tesirler doğurabilir. Güç şirketleri ve uydu operatörleri bu türlü periyotlarda operasyonlarını yakından izler.
TÜRKİYE’DEN GÖRÜNÜRLÜK
Türkiye’den aurora (kutup ışığı) görmek genelde sıkıntı; lakin G4 seviyesi üzere şiddetli fırtınalarda orta enlemlerde nadiren de bu cins ışıklar görülebiliyor. Bu tıp durumlar oluşursa kısa periyodik olmakla bir arada kuzey ufkunda soluk bir parıltı görülebilir. Bu ışıkları görebilme konusunda en şanslılarsa kent ışıklarından uzak, gökyüzü açık ve kuzey ufku geniş alanlarda yaşayanlar.
Jeomanyetik bu fırtınanın seyri saatlik olarak değişebilir. 12 Kasım günü öğlen saatlerinden itibaren çok daha net bilgiler gelmesi bekleniyor. Havacılık-telsiz kullanıcılarına ve amatörlere HF haberleşmesinde dalgalanmalara karşı alternatif frekans planları bulundurmaları öneriliyor.
