Çalışmayı yürüten grup, milyonlarca yıla yayılan bilgisayar simülasyonlarında Mars’ın kütlesini “ayar düğmesi” üzere değiştirerek (mevcut kıymetinden 0 ile 10 kat arası) Dünya’nın yörünge ve eksen davranışının nasıl evrildiğine baktı. Emel, tek tek gezegenlerin çekim tesirinin “iklim metronomu” diye bilinen dönemlere ne ölçüde taraf verdiğini daha net ayırabilmekti.

DÖNGÜ DEVAM EDİYOR

Simülasyonlarda en sağlam kalan kesim, 405 bin yıllık eksantriklik döngüsü oldu. Yani Dünya yörüngesinin daha “yuvarlak” ya da daha “elips” hale gelmesini ritmik biçimde etkileyen bu uzun dönem, Mars’ın kütlesi ne olursa olsun varlığını koruyor. Araştırmacılar bunu, iç sistemdeki karmaşanın altında bile devam eden bir “temel tempo” üzere yorumluyor.

Bu değerli zira jeolojik kayıtlardaki birtakım iklim izleri, tam da bu 405 bin yıllık ritmi bir çeşit referans çizgisi üzere kullanarak tarihlendirilebiliyor. Özcesi: Mars’ın varlığı ya da yokluğu, “ana metronomu” bozmuyor; lakin müziğin nakaratını önemli biçimde değiştirebiliyor.

BUZ ÇAĞININ TEMPOSU

Asıl kritik kısım, buz çağlarının geliş-gidişiyle sık anılan yaklaşık 100 bin yıllık bantta ortaya çıkıyor. Simülasyonlar, Mars ağırlaştıkça bu daha kısa döngülerin uzadığını ve gücünün arttığını gösteriyor. Bu, gezegenler ortası çekim “kilitlenmelerinin” (rezonans gibisi etkileşimlerin) iç gezegenlerin yörünge salınımlarını daha güçlü bir biçimde birbirine bağlayabildiğine işaret ediyor.

Bir öteki çarpıcı sonuç da uzun vadeli dalgalanmalarla ilgili: 2,4 milyon yıllık “grand cycle” denilen büyük döngü, Mars’ın kütlesi sıfıra yaklaştırıldığında ortadan kayboluyor. Araştırmacılara nazaran bunun nedeni, Dünya ve Mars yörüngelerinin çok yavaş değişen bileşenlerinde gerekli çekim rezonansının lakin Mars “yeterince kütleliyken” kurulabilmesi. Yani Mars küçük görünüyor olabilir, ancak sistemin birtakım kritik ritimlerinde “tam olması gereken yerde” duruyor.

Mars’ın tesiri yalnızca yörüngede de bitmiyor. Dünya’nın eksen eğikliği tarafında izlenen 41 bin yıllık obliquity döngüsü de Mars ağırlaştıkça uzuyor. Hatta Mars’ın 10 kat kütleli olduğu senaryoda baskın dönem 45 bin–55 bin yıl aralığına kayıyor. Bu türlü bir kayma, teorik olarak buz katmanlarının büyüme–erime nizamını ve münasebetiyle deniz düzeyi ile ekosistemlerin uzun periyotlu istikrarını apayrı bir “takvimle” çalışır hale getirebilir.

ÖTEGEZEGENLERE İPUCU

Bu bulguların en farklı taraflarından biri, Dünya ile sonlu kalmaması. Zira bugün keşfettiğimiz gezegen sistemlerinin birden fazla, “yalnız” bir Dünya gibisi gezegen sunmuyor; yanında kütleli komşular, sıkışık yörüngeler ve güçlü çekim etkileşimleri var. Hasebiyle yaşanabilirlik tartışmalarında yalnızca “yıldızdan uzaklık” değil, yakın komşu gezegenlerin kütlesi ve yörünge sistemi de iklim istikrarını belirleyen temel ögeler ortasında sayılabilir. Gerçek konfigürasyonda bir komşu, iklimi çok uçlara sürüklemek yerine “salınımları yönetilebilir” bir aralıkta tutuyor olabilir.