Ülkemizde tütünle çaba 19 Ocak 2008’de yayımlanan 5727 sayılı Kanun ile başlamış ve meskenler hariç tüm kapalı alanlarda sigara yasağı getirilmişti. 19 Temmuz tarihinde yürürlüğe giren uygulamayla Türkiye, Avrupa’da dumansız hava alanına geçen öncü ülkeler ortasında yer almıştı. 2013 yılında da araç içinde sigara içmek yasaklanmıştı.

Şimdi ise tütünle gayrette yeni bir adım için hazırlıklar tamamlanıyor, sigara yasağının kapsamı genişliyor. Bugüne kadar sigara içilebilen birçok yarı açık yer, ‘kapalı alan’ statüsüne alınarak dumansız hava alanına dahil ediliyor.

Kış bahçeleri ve açılır/kapanır tavanlı alanlar kapalı sayılacak

Açılır/kapanır tavanlı alanlar ile tenteli ve kış bahçesi olarak kullanılan yerler, yeni düzenlemeyle artık kapalı alan olarak isimlendirilecek. Bu alanlarda sigara ve tütün eserlerinin kullanımı yasak olacak.

AVM’lere de yeni düzenleme

Yeni düzenlemeler yalnızca kış bahçeleri ve tavanı açılır/kapanır alanları kapsamıyor. Kamu binaları, alışveriş merkezleri ve restoranların ana iriş kapılarının en az beş metre etrafında de sigara içilmesine müsaade verilmeyecek; bu alanlar ‘dumansız bölge’ olacak.

Çocuk parkları ‘kırmızı’ çizgi ilan edilecek

Yeni düzenleme çocuk parklarını da kapsıyor. Çocuk parklarının tamamı ‘kırmızı hat’ ilan edilerek, sigara içilmesi büsbütün yasaklanacak. Öte yandan pilot uygulama olarak belirlenen kimi kıyı ve plajlarda da sigara yasağı uygulanması, bu bölgelerin ‘mavi alan’ olarak tanımlanması planlanıyor.

Tüm bu düzenlemelerin temelinde ise pasif içiciliğin azaltılması ve toplum sıhhatinin daha güçlü formda korunması yer alıyor.

Peki pasif içiciliğin azaltılması neden bu kadar değer taşıyor? Bir kişi nasıl yalnızca sigaranın dumanına ya da kokusuna maruz kalarak ziyan görebiliyor?

Göğüs Hastalıkları Uzmanı Prof. Dr. Cüneyt Saltürk, pasif içicilik hakkındaki beş kritik soruyu hürriyet.com.tr’ye özel yanıtladı.

1- Pasif içicilik nedir? Hangi durumlar pasif içicilik kategorisine giriyor?

Pasif içicilik, aslında iki çeşit sınıflandırabildiğimiz bir durum. Birincisi para stream dediğimiz, yanındaki kişinin sigarasının, dumanının bize yansımasıyla oluşan, yani direkt dumanı solumanızla oluşan durum. Kişinin sigarası kül tablasındayken yahut elindeyken, ondan çıkan dumanın bizim solum yollarımıza girmesi.

Diğer durum ise second hand smoke dediğimiz, direkt olmayan dolaylı yollu pasif içicilik. Bu durum da şöyle; kişi sigarayı içer, yanımızda içmez fakat kıyafetlerinde yahut nefes yollarında faal olarak duman hala bulunur ve onun dışarı nefes vermesiyle yahut kıyafetlerindeki duman partikülleriyle etkileniriz.

Yani dışarıda sigara içen birisi dışarıdan içeri girdiğinde, yanımızda nefesini verdiğinde, o sigaraya bağlı duman yeniden ortama saçılıyor. O yüzden pasif içiciliği zannedildiği üzere yalnızca görünen bir duman olarak düşünmemek lazım.

?

2- Pasif içicilik neden tehlikeli? Bir kişi nasıl yalnızca sigaranın dumanına ya da kokusuna maruz kalarak ziyan görebilir?

Sigaranın zararlarından birisi kâğıdın yanmasıyla ortaya çıkan zehirli hususlardır. Tütünün verdiği, nikotin bağımlılığının verdiği ziyanların dışında bir de çıkan dumanın içerisinde toksik gazlar, oksijen partikülleri, gerilim partikülleri ve kanserojenler var.

Bunlar siz sigarayı içmeseniz bile pasif olarak teneffüs yollarıyla alınsa, teneffüs yollarında oksidatif gerilim dediğimiz tansiyonu artıran, fısıldaşma eğilimini oluşturan durumlar, damar işlevi bozukluğu, doğal ki kanserojen aktifliği ile tehlikeli durumlara neden olabilir. Bunun için bir inançlı eşik yok fakat kısa müddetli maruziyet bile bedende ziyanlı seviyede duman alımına neden olabilir.

3- Peki ya çocuklar… Bilhassa anne babası sigara kullanan çocuklar için risk ne kadar büyük?

Bazı çalışmalar şunu gösteriyor; anne babası sigara içen çocuklarda çok daha fazla kurup, alerjik şikayetler, çocukluk çağı enfeksiyonları görülüyor. Anne babalar birçok vakit çocuğun yanında sigara içmediklerini, mutfakta yahut balkonda içtiklerini söyleseler bile tekrar belirttiğim üzere yanında içmeseniz de kıyafet, üçüncül yahut havalandırmayla gelen sigara dumanı kesinlikle çocuğa nüfuz eder. Sık alt solum yolu enfeksiyonlarına, orta kulak iltihaplarına, üst solum yolu enfeksiyonlarına yahut astım gibisi, hırıltılı, hışırtılı hastalıklarla bir arada kurup üzere durumlara yol açabilir.

4- Türkiye’de sigara kullanan ve pasif içici olan beşerlerle ilgili datalar nasıl?

2021 yılında yapılan çalışmada yaklaşık 1,3 milyon kişinin pasif sigara dumanına maruz kaldığı ve dumanın sebep olduğu hastalıklardan etkilendiği düşünülüyor.

15 yaş üzerinde sigara içenlerin oranı her geçen gün artmakla bir arada elektronik sigarayı da sayarsak %40’lara varmış durumda. Meskende tütün dumanına maruz kalan insanların da oranı yaklaşık olarak %26’larda. Kapalı işte çalışanlardaki maruziyet ise %10 üzere fakat kesin sayıları bilmek çok mümkün değil.

Bir de süratle sigaranın formu, kullanımı artıyor Türkiye’de. Bilhassa elektronik sigara gerçeğini düşündüğümüz vakit yeni hesaplamaların yapılması kesinlikle gerekiyor. Zira kapalı alanda elektronik sigara çok daha fazla içilir hale geldi. Bilhassa onun da bir sigara eseri olmadığı düşünüldüğü için güya kapalı alanda rahatlıkla elektronik sigara içilebilir üzere bir algı var. Bu da pasif içiciliğin seviyesini artırıyor.

5- Sigara içen beşerler, etrafındakilere ziyan vermemek için neler yapabilir?  

Öncelikle sigarayı bırakabilir. Yani sigarayı içmemek en kesin tahlil üzere görünüyor. Sigara içen bireylerin şunu bilmesi lazım; yanında sigara içmekle yanında içmemek ortasında çok büyük fark yok. Yanında içtiğiniz zamanki duman maruziyeti kadar yanında içmediğiniz vakit kıyafetlerde, elde yahut havalandırma usulüyle içeri giden duman hareketini hesaba katmak lazım.

Koku yahut imaj olarak duman %100 duman demek değil, bizim görmediğimiz, koklamadığımız duman partiküllerinin de olduğunu bilmeliyiz. O yüzden kapı önünde, pencere önünde, bina girişinde, balkonda, terasta içmek inançlı değil. Bunu bilmeleri gerekiyor.

Eğer sigara içilecekse dışarıda havalandırma ile ilişkisi olmayan yerlerde içilmesi ve sigara içildikten sonra duş alınması, kesinlikle kıyafetlerin değiştirilmesi daha kesin bir tahlil üzere görünüyor.