ABD’de Wisconsin-Madison Üniversitesi’nden araştırmacılar ile biyoteknoloji şirketi Rhodium Scientific’in yürüttüğü çalışmada, E. coli bakterisi ile onu enfekte eden T7 bakteriyofajı karşı karşıya getirildi. Bu iki mikroorganizma, yeryüzünde uzun müddettir devam eden bir evrimsel “silahlanma yarışının” tarafları. Lakin birinci sefer yerçekimsiz ortamda, yani uzayda test edildiler.
UZAYDA EVRİM FARKLI İŞLİYOR
Deney kapsamında bakteriler ve virüsler 2020 yılında Milletlerarası Uzay İstasyonu’na gönderildi. Astronotlar, farklı bakteri–virüs kombinasyonlarını 25 gün boyunca uzayda inkübe etti. Birebir deneyler eş vakitli olarak Dünya’da da tekrarlandı.
Sonuçlar dikkat cazipti. Araştırmacılara nazaran, uzayın mikro yerçekimi ortamı, bakterilerle virüslerin etkileşimini kökten değiştiriyor. Enfeksiyon süreci yavaşlıyor, her iki taraf da Dünya’dakinden farklı bir evrimsel yol izliyor.
Uzayda bulunan bakterilerin, gerilimle başa çıkma ve besin idaresiyle ilgili genlerinde mutasyonlar oluştu. Ayrıyeten bakterilerin yüzey proteinleri de değişti. Bu durum, virüslerin bakterilere tutunmasını zorlaştırdı. Fakat bir mühlet sonra virüsler de mutasyona uğrayarak bu yeni yüzeylere tekrar bağlanmayı başardı.
ANTİBİYOTİK DİRENCİNE KARŞI GÜÇLÜ ADAY
Araştırmanın en çarpıcı sonucu ise deney sonunda ortaya çıktı. Uzay ortamında evrimleşen birtakım virüs çeşitlerinin, Dünya’daki bakterilere karşı fevkalâde tesirli olduğu görüldü. Bilhassa idrar yolu enfeksiyonlarına yol açan bakteriler üzerinde yüksek muvaffakiyet sağlandı.
Bugün idrar yolu enfeksiyonlarına neden olan bakterilerin yüzde 90’dan fazlası antibiyotiklere dirençli durumda. Bu da tedaviyi giderek zorlaştırıyor. Uzayda evrimleşen bu virüslerin, kelam konusu dirençli bakterileri tesirli biçimde yok edebilmesi, “faj tedavisi” olarak bilinen yolu tekrar gündeme taşıdı.
Araştırmacılar, uzayda gözlemlenen bu biyolojik adaptasyonları inceleyerek, Dünya’da kullanılabilecek çok daha güçlü virüsler tasarlamayı başardıklarını belirtiyor. Bu yaklaşım, gelecekte antibiyotiklerin yetersiz kaldığı enfeksiyonlara karşı yeni ve tesirli bir alternatif sunabilir.
