İstanbul’da yaşayan herkesin, size anlatacağı farklı bir Beyoğlu vardır. Kültür-sanatın can damarıdır, geçmişle bugün burada iç içe geçer. Şişhane’den Cihangir’e, Galata’dan Taksim’e her sokak öteki bir periyoda, her yapı öbür bir kültüre açılır. Her devir müziklere, türkülere, şiirlere, sinemalara bahis olmuş bir semttir burası ve her periyot öteki bir Beyoğlu ortaya çıkar. Tüm değişimlere karşın eski Beyoğlu da anlatılmaya devam eder daima. Fırat Şenol imzalı ‘Beyoğlu Olmasaydı’ tam olarak bu türlü bir kitap. 

◊ Beyoğlu’nun sizin için özel bir yeri var…

Galata’da Küçük Hendek Sokak’ta doğdum. Doğduğum apartman hâlâ duruyor; Yalova Apartmanı. Önünden geçince tuhaf hissetmemek mümkün değil. Ailem Tarlabaşı’nda, Ömer Hayyam’da oturuyordu. Çocukluğum burada geçti. Lise periyodunda herkesin Beyoğlu’yla bir kaçamak alakası olur; benim de Beyoğlu’yla o denli bir alakam vardı, ilklerimin yeri… Ailemin işi hâlâ burada. Burada tezgâhtar da oldum, öğrenciyken de, hocayken de çıkıp buraya geldim. Kitabı da burada yazdım.

◊ Beyoğlu’na olan ilginiz bir kitaba nasıl dönüştü?

2016’dan beri Beyoğlu’yla ilgili araştırma yapıyor ama kitabı yazamıyordum. Yakın bir arkadaşım bana “Artık denize atla” dedi. Tıpkı akşam yayınevinden bir Beyoğlu kitabı yazmamla ilgili teklif geldi. “Bunu artık yapmam lazım” dedim.

◊ ‘Beyoğlu Olmasaydı’ İstanbul, nasıl bir İstanbul olurdu?

Charles King’in ‘Pera Palas’ta Gece Yarısı’ kitabında çok sevdiğim bir tabir var: “Yenilikleri
keşfetmek isteyenlerin yeri.” Sanayi Devrimi’yle birlikte Avrupa’da üretilen her şey limanlar üzerinden dünyaya yayılıyor. İstanbul da bu ağın en değerli noktalarından. İstanbul’da da bu işin kalbi Galata ve Beyoğlu. Birinci fotoğraf makineleri Beyoğlu vitrinlerinde görülüyor. Birinci fotoğraf stüdyoları burada açılıyor. Konserve yiyecekler, içkiler, sergileme prosedürleri, sanatçı örgütlenmeleri, birinci galeriler… Kültür-sanat, iktisat birebir yerde birleşiyor. Levanten bir mahalle olması çok belirleyici. Hiçbir vakit yalnızca şık, düzgün bir yer olmadı. Art sokaklarında apayrı hayatlar da vardı. Tam da bu kaos, bu çeşitlilik Beyoğlu’nun kimliği. Her din var, her insan tipi var. Benim için Beyoğlu’nun gerçek kimliği bu. Beyoğlu olmasaydı, Osmanlı’nın çağdaşlaşma sürecinde çok büyük bir boşluk olurdu.

Bir semtin hafızası: Beyoğlu apartmanları

Yakın vakitte çıkan bir başka Beyoğlu kitabı da Turan Farajova imzalı ‘İstanbul Apartmanları’ serisinin ikinci kitabı olan ‘İstanbul Apartmanları-Beyoğlu’. Farajova kitapta Beyoğlu’nu sadece bir semt olarak değil, çağdaşlaşmanın birinci adımlarının atıldığı, İstanbul’un birinci apartmanlarının ve birinci belediyelerinin kurulduğu yer olduğu için yaşayan bir kent hafıza yeri olarak ele alıyor.

Kitap, sadece apartmanları anlatmıyor: Beyoğlu’nun belleğini oluşturan sokak ve caddelere, devrin toplumsal hayatına istikamet veren tarihi otellere, kentsel dönüşümün simgesi olan saray ve büyük yapılara da odaklanıyor. Bununla birlikte, Beyoğlu’nun mimari kimliğini şekillendiren ve bugün hâlâ isimleriyle, yapılarıyla semtin dokusunda yaşamayı sürdüren öncü mimarların izini de sürüyor.

Kitabın birinci kısmı, İstanbul’da apartmanlaşmanın kısa tarihinden yola çıkarak Beyoğlu’nun bu süreçteki öncü rolünün altını çiziyor.  Büyük Beyoğlu yangını ve İstanbul’un işgali sırasında semtte yaşananların kentin dokusunu nasıl değiştirip dönüştürdüğünden de bahsediliyor. 2’nci ve 3’üncü kısımlar Meşrutiyet Caddesi-Şişhane sınırıyla Galatasaray-İstiklal Caddesi ekseninde ağırlaşıyor. 4’üncü kısımdaysa Cihangir’i merkezine alarak daha çok konut yapısı ve mahalle hayatına göz atılıyor; apartmanların etrafında şekillenen toplumsal hayat, bölgedeki ailelerin kıssalarıyla birlikte aktarılıyor. 5’inci ve 6’ncı bölümlerdeyse Ayaspaşa’yla Galata-Karaköy çizgisi ele alınıyor.