Bu çeşit cisimlerde dönüş suratının değişmesi yeni değil. Lakin araştırmacılara nazaran 41P’nin yaşadığı değişim, hem suratı hem de büyüklüğüyle “rekor” kıracak kadar sıra dışı.
REKOR YAVAŞLAMA, ŞOK SÜRATTE
Gözlemler, 41P’nin 2017 Mart ayında kendi ekseni etrafında yaklaşık 20 saatte bir döndüğünü gösteriyordu. Mayıs ayına gelindiğinde bu mühlet 53 saate çıktı; yani kuyrukluyıldız besbelli halde “yavaşladı”. Daha da ilginci, tıpkı yılın ilerleyen devirlerinde dönüş müddeti bu sefer 14,4 saate kadar kısaldı.
Kaliforniya Üniversitesi Los Angeles (UCLA) astronomlarından David Jewitt, bu ani kısalmanın en makul açıklamasının “dönüşün evvel sıfıra kadar yavaşlayıp sonra aykırı istikamette yine başlaması” olduğunu belirtiyor. Kuyruklu yıldızın ışık eğrisi ölçümleri dönüş suratını veriyor ancak direkt “hangi tarafa döndüğünü” göstermiyor. Jewitt, Hubble Uzay Teleskobu’nun arşiv bilgilerinden hesaplanan yeni boyut varsayımlarıyla ışık eğrilerini birleştirince, tabloyu fakat bu türlü dengeli halde açıklayabildi.
SU BUHARI JETLERİ ‘İTİYOR’
Peki bu nasıl oluyor? Kuyruklu yıldızlar, kaya ve buz karışımından oluşan gevşek yapılı cisimler. Güneş’e yaklaşınca yüzeylerindeki buz, eriyip akmak yerine direkt gaza dönüşüyor. Bu süreçte yüzeyden gaz jetleri ve fışkırmalar çıkıyor. Her jet, çekirdeğe küçük bir “itki” uyguluyor; bu da kuyrukluyıldızın dönmesini hızlandırabiliyor ya da yavaşlatabiliyor.
41P’nin çapı yaklaşık 1 kilometre civarında. Yani görece küçük bir cisim. Bilim beşerlerine nazaran bu da jetlerin tesirini büyütüyor: Güneş’in ısıtması istikrarsız olursa yahut buz dağılımı tek tarafa daha ağırsa, jetlerin oluşturduğu tork bir anda dramatik değişimler yaratabiliyor.
‘ON YILLAR İÇİNDE PARÇALANABİLİR’
Jewitt’in hesaplarına nazaran 41P’nin dönüş suratı 2017’de görülen tempoda değişmeye devam ederse, kuyruklu yıldız birkaç on yıl içinde kendi kendini parçalayabilecek bir dönme rejimine girebilir. Fakat bunun gerçekleşip gerçekleşmediği şimdi net değil; zira 41P’nin Eylül 2022’deki Güneş’e yakın geçişine (perihelion) ilişkin yayımlanmış bir dönüş suratı ölçümü bulunmuyor.
