Erzincan’ın Kemah ilçesinde dün saat 14.16’da 4,9 büyüklüğünde bir zelzele meydana geldi. Tam da 6 Şubat sarsıntılarının üçüncü yıldönümüne denk gelmesi nedeniyle, hassas bir periyoda rastlayan sarsıntı, bölgede tedirginlik yarattı.

AFAD, zelzelenin yerin 4,52 kilometre derinliğinde gerçekleştiğini duyururken, sarsıntının akabinde “Bu sarsıntı ne manaya geliyor, daha büyüğünün habercisi mi?” soruları gündeme geldi.

Bölgeye hâkim, faylar üzerine uzun müddettir bilimsel çalışmalar yürüten Erzincan Binali Yıldırım Üniversitesi (EBYÜ) Zelzele Teknolojileri Enstitüsü Müdürü Prof. Dr. Şevket Özden, yaşanan zelzeleye ait Hurriyet.com.tr’ye yaptığı değerlendirmelerde hem sarsıntının kaynağına hem de Erzincan’ı tehdit eden asıl fay sistemlerine dair çok kritik açıklamalarda bulundu.

‘BU ZELZELE, MTA’NIN FAAL FAY HARİTALARINDA YER ALAN BİR FAY ÜZERİNDE GERÇEKLEŞMEDİ’

Prof. Dr. Şevket Özden, “Bu sarsıntı, MTA’nın (Maden Tetkik ve Arama Genel Müdürlüğü) faal faylarının gösterildiği yapı sistemi içerisinde yer almıyor. Yani son sarsıntı, etkin faylar üzerinde meydana gelmiş bir sarsıntı değil” dedi.

MTA’nın ‘aktif olmayan’ fayların da işaretlendiği başka bir haritası bulunduğunu hatırlatan Prof. Dr. Özden, söz konusu zelzelenin bu haritada faal olmayan faylardan biri üzerinde görüldüğünü belirtti. Depremin kuzeydoğu-güneybatı doğrultulu bir fay sınırı üzerinde gerçekleştiğini tabir eden Prof. Dr. Özden, Erzincan ve etrafının kıymetli fay sistemleriyle çevrili olduğuna dikkat çekti.

‘ERZİNCAN’I TEHDİT EDEN İKİ BÜYÜK FAY SİSTEMİ VAR’

Erzincan’ı tehdit eden iki büyük fay sisteminin Kuzey Anadolu Fay Zonu içerisinde yer aldığını vurgulayan Prof. Dr. Şevket Özden, bunlardan birinin Tunceli’nin Ovacık ilçesinden geçerek Erzincan kent merkezine güneybatıdan yaklaşan Ovacık Fayı olduğunu söyledi.

Diğer sistemin ise doğuda Erzurum’dan başlayarak Erzincan’a gerçek uzanan faylanma sınırı olduğunu belirten Prof. Dr. Özden, bu sınır üzerinde Yedisu Fayı’nın bulunduğunu kaydetti. Prof. Dr. Özden, Erzincan’ın bu iki büyük fay sistemi nedeniyle sarsıntı açısından riskli bir bölgede yer aldığını tabir etti.

‘YEDİSU FAYI’NDA TEKRARLAMA DÖNEMİNİN NEREDEYSE SONUNA GELMİŞ DURUMDAYIZ’

Söz konusu sarsıntının, bölgedeki rastgele bir fay sistemini tetikleyebilecek seviyede bir güç açığa çıkarmadığını tabir eden Prof. Dr. Şevket Özden, bunun riskin büsbütün ortadan kalktığı manasına gelmediğine dikkat çekti.

Özellikle Yedisu Fayı’na vurgu yapan Prof. Dr. Özden, “Maalesef Yedisu Fayı’nda tekrarlama döneminin neredeyse sonuna gelmiş durumdayız” tabirlerini kullandı.

YAKLAŞIK 150 YILDIR SUSKUN! 6 ŞUBAT SARSINTILARI ÜZERE “SÜPER YIRTILMA” YAŞANABİLİR

Uzman isim, Yedisu Fayı’nın yaklaşık 150 yıllık bir suskunluk mühletine sahip olduğunu belirterek, fayın ne vakit kırılacağına ait net bir mühlet vermenin mümkün olmadığını söyledi.

Bu fayın yaklaşık 70 kilometre uzunluğunda, doğu-batı doğrultulu bir fay hattı olduğunu tabir eden Prof. Dr. Özden, olası bir kırılma senaryosuna ait enstitü bünyesinde çalışmalar yürüttüklerini aktardı.

Bu çalışmalarda, yırtılmanın Erzincan’ın çabucak girişinden başlaması ya da kente 30 yahut 70 kilometre arada gerçekleşmesi ihtimallerinin ele alındığını kaydetti.

Olası bir zelzelenin Kahramanmaraş merkezli sarsıntılarda görülen “süper yırtılma” cinsinde gerçekleşmesi durumunda önemli sonuçlar doğurabileceğine dikkat çeken Prof. Dr. Özden, “Bu ihtimal mümkün olan bir olgudur. Aletsel büyüklükten fazla, sarsıntının ‘şiddeti’ açısından 8’in üzerinde şiddetin yaşanacağı bölgeler olabilir” değerlendirmesinde bulundu.

‘SÜPER YIRTILMA’ TAM OLARAK NEDİR?

Prof. Dr. Şevket Özden, Kahramanmaraş ve Hatay’da yaşanan zelzeleler sonrası “süper yırtılma” kavramının hayatımıza girdiğini söyledi: “Süper yırtılma, o denli süratli bir kırılma ki, binaların enerjiyi yutmasını ve salınım yapmasını engelleyerek, yapıyı tek istikamette hareket etmeye zorlayan bir olgu. Bunu Kahramanmaraş’ta gözlemledik. Yedisu Fayı’nda da emsal bir muhteşem yırtılma ihtimali var. Umarım Yedisu Fayı’nda bu türlü bir durum yaşanmaz.” 

Bu seviyede bir şiddetin betonarme yapılarda ağır hasarlara yol açabileceğini vurgulayan Prof. Dr. Özden, bölge için riskin ciddiyetini bir defa daha ortaya koydu.

‘EĞER İKİNCİ SENARYO GERÇEKLEŞİRSE, KENT MERKEZİNDE HİSSEDİLEN ‘ŞİDDETİN’ 8’İN ÜZERİNE ÇIKMASI OLASI’

Ayrıca Prof. Dr. Şevket Özden, sarsıntılarda büyüklük ile ‘hissedilen şiddet’ ortasındaki farklara dikkat çekerek Kahramanmaraş merkezli zelzeleleri örnek gösterdi. Prof. Dr. Özden, “Kahramanmaraş sarsıntılarında 7,2 büyüklüğündeki bir sarsıntının, hasar açısından 9 şiddetinde tesirler oluşturduğunu gördük” dedi.

Yedisu Fayı için beklenen muhtemel sarsıntı büyüklüğüne de değinen uzman isim, bu yarar 6,3-6,4 büyüklüğünde ya da 7 büyüklüğüne kadar bir sarsıntı beklendiğini tabir etti. Senaryoların tesirlerine ait değerlendirmede bulunduğunda ise 6,3-6,4 büyüklüğündeki bir zelzelenin Erzincan’da görece daha az hasara yol açacağını belirtti.

Ancak zelzelenin büyüklüğünün 7 ve üzerine çıkması halinde riskin önemli biçimde artacağını vurgulayan Prof. Dr. Özden, “Bu durumda Erzincan kent merkezinde hissedilen ‘şiddetin’ 8’in üzerine çıkması kelam konusu oluyor” diye konuştu.

ERZİNCAN’IN YAPI STOĞU BU SARSINTI SENARYOLARINA NE KADAR HAZIR?

Prof. Dr. Şevket Özden, 1992 Erzincan depreminin kentte değerli değişimlere yol açtığını belirterek, sarsıntının akabinde uzun bir toparlanma süreci yaşandığını söyledi.

1992 zelzelesinden sonra kentte bir sakinlik periyodunun oluştuğuna dikkat çeken Prof. Dr. Özden, “2000 yılına kadar neredeyse bir hareketsizlik kelam konusu. Bu süreçte kimi vatandaşlar konutlarını terk ederek kent dışına taşındı, kimileri ise konutlarıyla ilgili nasıl bir yol izleyeceğine karar veremedi. Bir kesim de güçlendirme çalışmalarıyla konutlarını daha inançlı hale getirdi” dedi.

2000’li yıllardan itibaren kentsel dönüşüm çalışmalarının ön plana çıktığını tabir eden Prof. Dr. Özden, Erzincan’ın bugün tekrar yapılaşma ve hakikat yapılaşma oranı yüksek kentlerden biri haline geldiğini vurguladı. Bu durumun, kent yöneticilerinin zelzele gerçeğini içselleştirmesiyle direkt ilişkili olduğunu belirterek, “Buradaki yöneticilerin tamamı Yedisu ve Ovacık faylarını çok düzgün biliyor ve bu gerçeği idare anlayışlarının merkezine koymuş durumdalar” diye konuştu.

Vali ve belediye başkanı başta olmak üzere tüm mahallî yöneticilerin, Erzincan’ın sarsıntılardan en az ziyanla çıkması için hem kendi sorumluluklarını hem de yönettikleri kurumları bu şuurla hareket etmeye yönlendirdiğini söyleyen Prof. Dr. Özden, Erzincan’ın öteki birçok kente kıyasla zelzeleye daha hazırlıklı olduğunu söz etti.

Ancak tüm hazırlıklara karşın riskin büsbütün ortadan kalkmadığını da vurgulayarak “Her şey, sarsıntının ortaya çıkaracağı güçle direkt bağlantılı” değerlendirmesinde bulundu.