ABD’deki çeşitli araştırma kurumlarının ortak çalışmasıyla geliştirilen deneysel aşı, farelerde yapılan testlerde virüslere, bakterilere ve hatta birtakım alerjik reaksiyonlara karşı tıpkı anda muhafaza sağlayabildi. Uzmanlara nazaran bu yaklaşım başarılı olursa, gelecekte tek bir burun spreyi ile birçok teneffüs yolu tehdidine karşı korunmak mümkün olabilir.

NAZAL SPREY KORUMASI

Araştırmada geliştirilen GLA-3M-052-LS+OVA isimli aşı, enjeksiyon yerine burun spreyi halinde uygulanıyor. Farelerde yapılan deneylerde üç doz aşı uygulanan hayvanların SARS-CoV-2 ve başka birtakım koronavirüslere karşı üç ay boyunca korunduğu görüldü. Aşılanan farelerin akciğerlerindeki virüs ölçüsü, aşı yapılmayanlara kıyasla yaklaşık 700 kat daha düşük bulundu.

Bilim insanları ayrıyeten aşının bağışıklık sisteminin reaksiyon mühletini de hızlandırdığını tespit etti. Olağanda akciğerlerdeki bağışıklık sistemi SARS-CoV-2’ye karşı tesirli bir cevap oluşturmak için yaklaşık iki haftaya muhtaçlık duyarken, aşılanan farelerde bu mühlet üç gün üzere kısa bir vakte indi.

BAKTERİLERE KARŞI DA ETKİLİ

Deneylerin en dikkat cazip sonuçlarından biri ise aşının sırf virüslere karşı değil, kimi bakteriyel enfeksiyonlara karşı da müdafaa sağlaması oldu. Aşılanan fareler, hastanelerde sık görülen ve antibiyotik direnci giderek artan Staphylococcus aureus ve Acinetobacter baumannii üzere bakterilere karşı da daha sağlam hale geldi.

Araştırmacılar ayrıyeten aşının alerjik yansıları de azalttığını gözlemledi. Toz akarlarına maruz bırakılan aşılı farelerde astım gibisi belirtiler, bağışıklık hücrelerinin çok artışı ve akciğerdeki mukus üretimi besbelli biçimde azaldı.

BAĞIŞIKLIĞI FARKLI ÇALIŞTIRIYOR

Çoğu aşı, bağışıklık sistemine virüs ya da bakterinin zararsız bir kesimini göstererek bedenin o patojene özel antikorlar üretmesini sağlar. Lakin bu sistem hayli maksada yönelik çalışır; bu nedenle örneğin grip aşıları her yıl güncellenmek zorunda kalır.

Yeni aşı ise farklı bir yaklaşım izliyor. Araştırmacılar direkt mikrobu hedeflemek yerine bağışıklık sisteminin iki farklı kolunu bir ortada harekete geçirmeye çalışıyor. Bunlardan biri uzun vadeli ve spesifik olan adaptif bağışıklık, başkası ise süratli ama kısa periyodik çalışan doğuştan gelen bağışıklık.

Stanford Üniversitesi’nden mikrobiyolog Bali Pulendran’a nazaran bu yaklaşım, bağışıklık sistemini daha uzun mühlet “hazır” durumda tutabiliyor. Pulendran, “Sonbaharda uygulanacak tek bir burun spreyiyle COVID-19, grip, RSV ve soğuk algınlığı üzere virüslerin yanı sıra bakteriyel zatürre ve birtakım alerjenlere karşı muhafaza sağlanabildiğini düşünün. Bu tıpta büyük bir dönüşüm yaratabilir” dedi.

Bilim insanları artık insanlarda klinik denemelere hazırlanıyor. Araştırma başarılı olursa, bu cins bir üniversal aşının 5-7 yıl içinde kullanılabilir hale gelmesi umut ediliyor. Fakat uzmanlar, bağışıklık sistemini uzun müddet yüksek alarmda tutmanın muhtemel yan tesirlerinin dikkatle incelenmesi gerektiğini vurguluyor.