DOĞRU BİLİNEN YANLIŞ 1 – SÜT SAĞLIKLI BESLENMENİN VAZGEÇİLMEZ BİR PARÇASIDIR

Binlerce yıl evvel, kıtlık periyotlarında inek sütü insanların hayatta kalması için gerekli besinleri sağlıyordu. Lakin uzmanlara nazaran, günümüzde birçok insan besin muhtaçlıklarını karşılamak için süte gereksinim duymuyor.

UNC Gillings Global Halk Sıhhati Okulu’nda beslenme profesörü olan Amy Joy Lanou, “İnek sütüyle ilgili en yaygın yanlış kanı, sütün gerekli bir besin olması. Deliller bunu desteklemiyor” dedi.

Süt, kalsiyum açısından güçlü olduğu için uzun vakittir güçlü ve sağlıklı kemiklerin anahtarı olarak lanse ediliyor. Bir su bardağı az yağlı sütte, 300 miligramdan fazla kalsiyum bulunuyor. Bu da birçok yetişkin için günlük önerilen ölçünün yaklaşık üçte birine denk geliyor.

Ancak araştırmalar, sağlıklı kemikler için süt içmenin gerekli olmadığını gösteriyor. Örneğin, 2022 yılında daha evvel yapılmış 20 çalışmayı inceleyen araştırmacılar, asgarî ölçüde süt tüketenlerle azamî ölçüde süt tüketenler ortasında kemik kırılma riski açısından hiçbir fark bulamadı.

Üstelik, sütte bulunan protein, B12 vitamini, fosfor ve kalsiyum üzere besin hususları öteki besinlerde da bulunuyor. Tufts Üniversitesi’nde beslenme bilimi ve siyaseti dersleri veren Alice H. Lichtenstein, konserve sardalya üzere kemikli balıklar ve lahana ve ıspanak üzere yeşil yapraklı sebzelerin kalsiyum açısından varlıklı olduğunu söyledi. Lichtenstein, yağsız et ve balığın da protein, fosfor ve B12 vitamini kaynağı olduğunu belirtti.

Bir öbür deyişle sütte bulunan kalsiyum, B12 vitamini ve D vitamini üzere besinler, öbür besinlerden da kolay kolay alınabiliyor.

Tufts Üniversitesi’nde kardiyolog olan ve Besinler İlaçtır Enstitüsü’nün yöneticisi olan Dr. Dariush Mozaffarian, dengeli beslendiğiniz sürece süt eserleri tüketmenize gerek olmadığını söyledi.

DOĞRU BİLİNEN YANLIŞ 2 – AZ YAĞLI SÜT ESERLERİ HER VAKİT DAHA SAĞLIKLIDIR

ABD’de sıhhat otoriteleri 1980’lerden bu yana, Amerikalıların doymuş yağ tüketimini sınırlamak için tam yağlı süt çeşitleri yerine az yağlı süt eserlerinin tercih edilmesini öneriyor. Çünkü çok ölçüde doymuş yağ tüketimi kalp krizi ve felç riskini artırabiliyor.

Ancak Dr. Mozaffarian ve diğer uzmanlar, bu teklifin güçlü delillere dayanmadığı görüşünde…

Gözleme dayalı büyük çaplı çalışmalar, düşük yağlı sütün tam yağlı süte nazaran daha az sıhhat riski (kardiyovasküler hastalıklar gibi) ile bağlantılı olduğunu ortaya koymuş olsa da tam yağlı süt eserleri tüketmenin yararlarını gözler önüne seren birçok araştırma da mevcut.

Örneğin, 2018 yılında 16 çalışmayı tahlil eden araştırmacılar, kanlarında daha yüksek seviyede süt yağı bulunan şahısların, daha düşük seviyede süt yağı bulunan bireylere nazaran Tip 2 diyabet geliştirme mümkünlüğünün daha düşük olduğunu buldu.

2025 yılında yapılan bir incelemede, milletlerarası bir araştırma kümesi, mevcut delillere nazaran bir süt çeşidinin başkasına kıyasla daha üstün olmadığı sonucuna vardı.

Bu nedenle uzmanlar, süt tercihlerinin ferdî tercihlere ve sıhhat durumuna bağlı olması gerektiğini söyledi. Dr. Lichtenstein, “Örneğin, kalori tüketiminizi azaltıp protein ve kalsiyumu en üst seviyeye çıkarmak istiyorsanız, az yağlı süt eserleri uygun bir seçim olabilir. Tam yağlı süt, yağsız sütle yaklaşık olarak tıpkı ölçüde protein ve kalsiyum içerir, fakat kalori ölçüsü neredeyse iki kat daha fazladır” diye konuştu.

Öte yandan tam yağlı sütün tadı ve dokusu da birçok kişi için tercih sebebi olabiliyor.

DOĞRU BİLİNEN YANLIŞ 3 – BİTKİSEL SÜT, İNEK SÜTÜNDEN DAHA BESLEYİCİDİR

Uzmanlar, soya fasulyesi, badem ve yulaf üzere bitkilerden üretilen süt alternatifleri daha sağlıklı görünse de durumun her vakit bu türlü olmadığını söyledi.

Bitkisel sütler, inek sütünde bulunan protein, kalsiyum, potasyum ve B ve D vitaminleri üzere temel vitamin ve mineralleri her vakit sağlamıyor, bu nedenle olarak sütün yerini tutamıyor. Ayrıyeten kimi bitkisel sütler, ek şeker ve sodyum üzere, aromasız inek sütlerinde bulunmayan bileşenler içeriyor.

Michigan State Üniversitesi’nde vazife yapan diyetisyen Kara Lynch, bu bileşenlerin çok tüketiminin sıhhate ziyan verebileceğini söyledi.

Dr. Lichtenstein ise bitkisel sütlerin protein kalitesinin de farklılık gösterebileceğine dikkat çekti. Şöyle ki 2024 yılında hayvan sütleri ile bitkisel süt alternatiflerinin besin bedellerini karşılaştıran araştırmacılar, birtakım bitkisel sütlerdeki proteinin “tam” olmadığını, yani bedenin kendi başına üretemediği dokuz temel amino asidin tamamını içermediğini tespit etti.

Öte yandan, inek sütü ve bitkisel sütlerden soya sütü, “tam” protein kaynakları ortasında sayılıyor.

DOĞRU BİLİNEN YANLIŞ 4 – LAKTOZ İNTOLERANSI OLAN BİREYLER SÜT ESERLERİNDEN UZAK DURMALIDIR

Laktoz intoleransı olan şahıslar, sütte bulunan doğal bir şeker olan laktozu sindirmekte zorluk çekiyor, zira laktozu parçalayan laktaz isimli enzimi gereğince üretemiyorlar. Bunun sonucunda kelam konusu şahıslarda süt içtikten yahut taze peynir ve dondurma üzere öteki süt eserlerini yedikten sonra şişkinlik, gaz ve ishal üzere semptomlar ortaya çıkabiliyor.

Ancak kimi süt eserleri çok az laktoz içeriyor. Bu cins süt eserleri ölçülü tüketildiğinde laktoz intoleransı olan şahıslarda semptomlara neden olma ihtimali epeyce düşük. Bu eserler ortasında sert peynirler, tereyağı ve yoğurt ve ekşi krema üzere fermente süt eserleri bulunuyor.

Süt, süzme peynir ve beyaz peynir üzere daha riskli besinler da laktoz intoleransı olan şahıslar için asla tüketilmemesi gerekenler kategorisinde değil. Bu besinleri tüketmeden evvel laktaz enzim desteği almak, mümkün semptomları önlemeye yardımcı oluyor.

Ayrıca marketlerde süt, peynir, yoğurt ve dondurma üzere birtakım süt eserlerinin laktozsuz versiyonları da bulunabiliyor. Bu eserler olağan süt eserlerine benziyor, lakin laktaz enzimi ek edilmiş olduğundan laktoz intoleransı olan bireyler tarafından daha rahat tüketilebiliyor.

DOĞRU BİLİNEN YANLIŞ 5 – ÇİĞ SÜT DAHA SAĞLIKLIDIR

Lynch, pastörize edilmemiş yahut “çiğ” sütle ilgili yanlış bilgilerin yaygın olduğunu söyledi.

Pek çok kişi, sütteki ziyanlı mikropları yok etmek için ısıtarak pastörize etme sürecinin sütteki faydalı besinleri azalttığına ve sütü daha az sağlıklı hale getirdiğine inanıyor.

Ne var ki Lynch, bu argümanı “yanıltıcı ve zararlı” olarak nitelendirdi ve ekledi: “Pastörizasyon, sütteki kimi besin unsurlarının küçük bir kısmını yok edebiliyor, lakin bu durum sütün besin bedelinde kayda paha bir fark yaratmıyor.  Pastörizasyonun güvenlik açısından sağladığı yararlar, bu potansiyel dezavantajlardan çok daha ağır basıyor.”

Dr. Lanou da çiğ sütün salmonella, E. coli, campylobacter ve listeria üzere tehlikeli patojenleri taşıyabildiğine ve bunların önemli, bazen de ölümcül besin kaynaklı hastalıklara neden olabildiğine dikkat çekerek, “Bu cins şeyleri, bilhassa de çocuklarınız kelam konusu olduğunda başınıza sıkıntı almak istemezsiniz” diye konuştu.