Şimdi Tokyo Üniversitesi’nden bir grup, suyun içindeki “izotop barkodlarını” çok daha hassas okuyarak bu tabloyu belirginleştirdi. Journal of Geophysical Research: Atmospheres mecmuasında yayımlanan çalışmaya nazaran araştırmacılar, suyun doğal yapısında bulunan daha ağır izotoplar döteryum ve oksijen-18 üzerinden, yağışın ve su buharının atmosferdeki geçmişini daha hakikat biçimde haritalayabiliyor. 

İZOTOP BARKODU NEDİR?

Bu yaklaşımın gerisindeki temel düzenek “izotopik fraksiyonlaşma” ismi verilen süreç. Kısaca: Ağır su molekülleri daha yavaş buharlaşıyor, buna karşılık daha kolay ağırlaşıyor. Su, atmosferde bir yerden öteki bir yere taşınıp yine yağışa dönüştükçe, ağır ve hafif izotopların oranı daima değişiyor.

İşte bu değişim, her yağışın içinde gizli bir imza bırakıyor. Bir yağmur bulutunun nerede oluştuğuna, hangi iklim desenlerinden geçtiğine, hangi bölgelerde nemin birikip hangi bölgelerde dağıldığına dair ipuçları bu “izotop oranlarında” gizleniyor. Çalışmanın kıdemli muharrirlerinden Prof. Kei Yoshimura da, su izotoplarındaki değişimlerin nem taşınımı, yakınsama ve büyük ölçekli atmosfer sirkülasyonundaki kaymaları yansıttığını vurguluyor. 

8 MODEL TEK ÇATIDA

Sorun şu: Atmosfer kaotik ve değişken. Bu yüzden izotopları hesaba katan iklim modelleri yıllardır kullanılsa da tek bir simülasyon, birçok vakit gerçeği tam yakalayamıyor; sonuçlara modelin “kendi hataları” da karışabiliyor.

Tokyo takımı bu pürüzü aşmak için “dünya çapında ilk” olarak tanımlanan bir çerçeve kurdu. Yani tek bir modele güvenmek yerine 8 gelişmiş iklim modelini bir ortaya getirip sonuçları ortak bir ortalamada buluşturdu. Üstelik bunun için 1979-2023 ortasındaki 45 yıllık datayı kullandılar.

Bu metotla, tek tek modellerin yapısal sapmaları birbirini dengeleyebiliyor. Böylelikle “model gürültüsü” ile su döngüsünün gerçek fiziğini birbirinden ayırmak kolaylaşıyor. Yoshimura, ortalama kıymetlerinin global ölçekte yağış, su buharı ve kar içindeki izotop desenlerini, tek bir modelden daha başarılı yakaladığını söylüyor. 

EL NİÑO İZİ ÇIKTI

Çalışmanın iklim açısından bir öbür değerli sonucu da şu: Araştırmacılar, izotop sinyalleri üzerinden su döngüsündeki değişimlerin büyük iklim salınımlarıyla güçlü bağlarını daha net görebiliyor. Bilhassa El Niño–Güney Salınımı (ENSO), Kuzey Atlantik Salınımı (NAO) ve Güney Halkasal Mod (SAM) üzere sistemlerin, nemin nerede toplandığını ve nereye taşındığını bariz formda etkilediği görülüyor.

Bu irtibat “akademik bir detay” değil; direkt su güvenliğiyle ilgili. Zira ısınan bir dünyada atmosferin daha fazla su buharı taşıdığı biliniyor ve bu durum, birtakım bölgelerde daha sık çok yağışlara, kimi bölgelerde ise daha inatçı kuraklıklara yer hazırlayabiliyor. Araştırmacılar, izotop tabanlı bu yeni haritalamanın, geçmiş iklim değişkenliğini daha âlâ yorumlamaya ve gelecekte su döngüsünün nasıl şekilleneceğini daha sağlam temelde ön görmeye yardımcı olacağını belirtiyor.