Alzheimer, hafızayı, düşünme maharetlerini ve günlük ömrü sürdürme kapasitesini vakit içinde zayıflatan ilerleyici bir hastalık. Lakin hastalık birçok vakit belirtiler besbelli hale geldikten sonra fark ediliyor. Bu da tedavi ve müdahale açısından vakit kaybına yol açabiliyor.
Yeni geliştirilen testin dikkat çekmesinin nedeni de tam burada ortaya çıkıyor: Beyindeki hasar büyümeden evvel alarm verebilmesi.
Burundan alınan örnek incelendi
Araştırmada bilim insanları, burnun üst kısmından hayli nazik bir sürüntü prosedürüyle koku algısıyla ilişkili hudut hücrelerini topladı. Daha sonra bu hücreler laboratuvarda incelendi.
Çalışmada toplam 22 iştirakçinin örnekleri karşılaştırıldı. Bunlar ortasında şimdi besbelli şikayeti olmayan ancak laboratuvar bulgularında erken işaretler taşıyan şahıslar de yer aldı.
Elde edilen sonuçlarda, erken evre Alzheimer riski taşıyan ya da hastalık tanısı almış şahıslarla sağlıklı bireyler ortasında besbelli farklılıklar görüldü. Araştırmacılar, bu testin sadece dolaylı işaretlere değil, canlı hudut ve bağışıklık sistemi faaliyetlerine bakması nedeniyle farklı bir değer taşıdığını düşünüyor.
Uzmanların vurguladığı nokta şu: Bugün kullanılan kimi kan testleri Alzheimer ile bağlı işaretleri gösterebiliyor, lakin bunların bir kısmı daha geç devirde ortaya çıkan değişiklikleri yakalıyor. Yeni burun testi ise hastalıkla irtibatlı değişimlere daha erken ve daha direkt bakma ihtimali sunuyor.
Koku kaybı yıllar evvel başlayabiliyor
Araştırmanın en dikkat cazip istikametlerinden biri, koku alma duyusuyla Alzheimer ortasındaki bağa dayanması. Uzmanlara nazaran koku kaybı, bunama belirtileri ortaya çıkmadan yıllar evvel görülebilen kıymetli işaretlerden biri olabiliyor. Hatta kimi hadiselerde bu değişimin, başka belirtilerden yaklaşık 10 yıl evvel ortaya çıkabildiği belirtiliyor.
Bu nedenle burnun iç kısmındaki koku algılayan hudut dokusunun incelenmesi, Alzheimer riskini çok daha erken periyotta anlamak için yeni bir pencere açabilir.
Araştırmacılar da bugüne kadar hastalık hakkında elde edilen bilgilerin değerli kısmının otopsi dokularından geldiğini, artık ise yaşayan hudut dokusunu inceleyebilmenin teşhis ve tedavi açısından yeni kapılar açabileceğini söylüyor.
Alzheimer’da bilhassa tau ve amiloid beta ismi verilen proteinlerin beyinde olağandışı biçimde birikmesi büyük kıymet taşıyor. Bu birikimler hudut hücrelerinin işleyişini bozuyor ve vakitle hastalığın ilerlemesine katkıda bulunuyor.
Son yıllarda geliştirilen birtakım biyobelirteç testleri de bu proteinleri amaç alıyor. Lakin yeni burun sürüntüsü testinin farkı, hastalığın canlı hudut dokusundaki tesirlerini daha erken etapta görebilme ihtimali.
Henüz yolun başında
Araştırmacılar sonuçların umut verici olduğunu söylese de, çalışmanın şimdi küçük ölçekli olduğunun altını çiziyor. Birinci basamakta yalnızca 22 kişi üzerinde yapılan bu araştırmanın daha büyük kümelerde tekrarlanması gerekiyor. Bilim grubu artık hem daha geniş iştirakçi kümeleriyle çalışmayı hem de bu testin vakit içinde tedaviye verilen cevabı izleyip izleyemeyeceğini araştırmayı planlıyor.
Yani bu yeni formül şimdilik katılaşmış bir rutin tarama testi değil. Lakin sonuçlar doğrulanırsa, Alzheimer’ın erken teşhisinde değerli bir dönüm noktası olabilir. Zira uzmanların uzun müddettir ulaşmak istediği gaye, hastalık önemli hafıza kaybına yol açmadan evvel risk altındaki bireyleri belirleyebilmek.
