Buz altı yatay hür dalışta dünyanın en uzun aralığına ulaşan ulusal sportmen Birgül Erken,
28 Mart’ta Finlandiya’da gerçekleşen rekor denemesinden zaferle döndü. 2024 yılında Hırvat atlet Valentina Cafolla tarafından 140 metreyle kırılan rekoru tek nefeste 141 metreye çeken Erken “Yıllardır bunun için çalışıyordum” diyor.

◊ Buz altı dalış çok bildiğimiz bir alan değil. ‘Yatay dalış’ tekniğini de pek duymadık. Biraz bize anlatır mısınız?

Buz altı dalışta yüzeye istediğiniz noktadan çıkamazsınız; parkur boyunca belli aralıklarla yerleştirilmiş kaçış delikleri ve kılavuz iplerle ilerlersiniz, üzerinizdeyse yaklaşık 30 santim buz vardır. Bu durum hem fizikî hem de ruhsal olarak klostrofobik bir baskı yaratır ve üst seviye güvenlik, disiplin ve odak gerektirir. Parkura baktığınızda zihinsel olarak neredeyse sonsuz görünen bir uzaklıkla karşılaşırsınız; hatta yüzeyde yürürken bile uzun gelen bir yolu, tek nefeste geçeceğinizi bilmek zihni baştan zorlar. Üstelik 0-2 derece suyun içinde, bu ‘ısıran’ soğukta hem güçlü, hem verimli hem de sakin olmanız gerekir. Yatay dalışsa tek nefesle suyun altında derine değil, ileriye gerçek, mümkün olan en uzun arayı kat etmektir. Maksat sürat değil; suyun içinde en az efor, azamî randımanla süzülmektir.

◊ Bu şiddetli spor koluna ilgi duymanız nasıl oldu?

Suyla bağım daima vardı ancak özgür dalışla tanıştığım an bunun yalnızca bir spor değil, bir ömür biçimi olduğunu fark ettim. Suyun altındaki sessizlik, o dinginlik ve insanın kendisiyle baş başa kalması beni çok etkiledi. Başta bir meraktı, sonra tutkuya dönüştü. Kendimi geliştirdikçe bu spor hayatımın merkezine yerleşti.

◊ Her şey birinci nasıl başladı?

Fotoğrafçılıkla başladı. Edebiyat öğretmeni olarak çalıştığım okullarda öğrencilerimin portrelerini çektim, atölyeler yönettim. Fotoğrafçılık vakitle tutkuya dönüştü ve bu tutku beni sualtına taşıdı. Evvel tüplü dalışla sualtı fotoğrafçılığına yöneldim, ferdî stantlar açtım. Akabinde sualtı modeli olarak yarışlara katıldım, ulusal grup için gayret ettim. Hür dalışla tanışmamsa bir dönüm noktası oldu. 

◊ İdman rutininiz nasıl?

Statik idmanlarla nefes tutma kapasitesini geliştirirken, dinamik idmanlarla aralık ve verimlilik üzerine çalışıyoruz. Mobilite, esneklik ve diyafram çalışmalarıyla bedeni daha ekonomik kullanmayı öğreniyoruz. Yoga, meditasyon ve iç alanı dengelemeye yönelik çalışmalar bu sürecin vazgeçilmez bir modülü.

◊ Bu türlü bir dalışta en büyük risk nedir?

En büyük risk paniktir; suyun altında bir anlık panik tüm denetimi bozabilir. Bu spor sürpriz kaldırmaz; tüm ekipmanlar, irtibatlar, kılavuz ipler ve çıkış noktaları tekraren denetim edilir.

◊ Bu branşta Türkiye ne durumda, başarılı mıyız?

Türkiye özgür dalış için eşsiz bir coğrafyaya sahip. Fakat buz altı dalışı için şimdi sistem, tertip ve güvenlik manasında hazır değiliz. Bu rekoru yıllarca ülkemde, bilhassa Sivas’ta denedim; kimi vakit tabiat müsaade vermedi, kimi vakit da organizasyonel eksiklikler süreci yönetilemez hale getirdi. Sonunda Finlandiya’ya gitmek zorunda kaldım; üstelik sponsorsuz, büsbütün kendi imkânlarımla.

‘Bir duruş ve temsil meselesi’

◊ Dünya rekortmeni olmak nasıl hissettiriyor?

Hissettiğim şey yılların emeğinin ve inancının bir karşılığıydı. Her dalışta yalnızca kendi performansımı değil, ülkemi de temsil ettiğimin şuuruyla suya giriyorum. Buzun altında tek nefesle ilerlerken aslında kalbimde bayrağımız var. Memleketler arası arenada Türk bayrağını dalgalandırmak, bu ülkenin bir bayanı olarak orada olmak ve iz bırakmak benim için yalnızca bir muvaffakiyet değil; bir duruş ve temsil sorunu.

◊ Rekoru kırdığınız güne dair neler hatırlıyorsunuz?

Antrenman gününde başarılı olamamıştım. Yeni bir dalış elbisesi kullanıyordum ve tartı istikrarım bozulmuştu. Boyun ve bel ağırlıklarımı değiştirmek zorunda kaldım. Yanımdaki eski dalış elbisemi onardım. Ağırlıklarımı evvelden kullandığım formda ayarladım. Dalışım boyunca her şey çok kontrollüydü. Dalışın sonunda 141 metrenin benim için bir hudut olmadığını, çok daha ileriye gidebilecek güce sahip olduğumu hissettim. Yıllardır bunun için çalışıyordum ve bu rekoru inançlı ve sağlam bir formda kayıtlara geçirmek istiyordum. Daha agresif bir amaç yerine, denetimli ve garantili bir formda 1 metre artırarak ilerlemeyi seçtim.

◊ Yeni maksadınız nedir?

Bu rekor bir başlangıç. Mayısta Budapeşte’de havuz branşlarında düzenlenecek dünya şampiyonasında kendimi test edeceğim, akabinde ağustostaki Derinlik Dünya Şampiyonası’na hazırlanacağım.