Uykusuzluk, sık idrara çıkma, ‘panik atak geçiriyorum’ hissi, kas ve eklem ağrıları… İlerleyen yaşlarda bayanın ömür kalitesini bozan bu ve gibisi semptomlar birçok vakit şımarıklık olarak algılanıyor. Meğer perimenopoza (2 ila 7 yıl süren menopoza geçiş süreci) giren beden alarm veriyor. Bayan hastalıkları ve doğum uzmanı Op. Dr. Banu Çiftçi’ye göre zirveden tırnağa tüm sistemimizi etkileyen menopoz tıp topluluğunda ve toplumda çok ihmal ediliyor. Kendisi de erken menopoza giren Op. Dr. Banu Çiftçi’yle  Destek Yayınları’ndan çıkan kitabı ‘Menopoz&Hormon Tedavisi’ni ve menopozun ayrıntılarını konuştuk.

◊ Menopoz konusunda kitap yazma fikri nasıl doğdu?

34 yaşımdayken erken menopoza girdim. Hormon tedavisine menopoza girdikten
6 sene sonra başladım. Bayan doğum uzmanı olarak ben bile ‘Şikâyetim yok, hormon tedavisi gerekmez’ diye düşünüyordum. Ancak sonra literatürü okuyunca nasıl bir yanılgı yaptığımı anladım. Bayanlar benim üzere olmasınlar diye yola çıktım. Bu ikinci kitabım. Daha evvel ‘Hamilelik ve Doğum’ kitabını yazmıştım. Geçen sene de Menopoz ve Bayan Sıhhati Derneği’ni ve Menopoz Akademisi’ni kurdum.

◊ Menopoz Akademisi’nde neler yapıyorsunuz?

Biz hekimler asistanlıkta menopoz konusunda eğitim almıyoruz. Dünyada da durum bu türlü. Menopoz ve Bayan Sıhhati Derneği’ni bu yüzden kurdum. Tabipler için de Menopoz Akademisi’ni başlattık. Halka eğitimler vereceğiz ve bunlara herkes katılabilecek. Ayrıntılarını @dr.banuciftci Instagram hesabımdan duyuracağım.

◊ Sizce menopoz neden bu kadar ihmal ediliyor?

Doğa bu türlü istemiş, kesilmiş algısını kırmak çok güç. Doğal olan şey, kalp krizi ve alzheimer riskini üç kat; kalp damar hastalıklarını, kemik erimesini beş kat arttırır mı?

◊ ABD Besin ve İlaç Dairesi (FDA) Kasım 2025’te, 23 yıldır hormon replasman tedavisi (HRT) eserleri üzerinde olan ‘black box’ (kara kutu) ihtarlarını kaldırdı. Bu ne demek?

2002’de yapılan Women’s Health Initiative (WHI) isimli çalışma basına yanlış yansıtıldı. Buna dayanarak hormon tedavisi bırakıldı. Çalışmada spor yapmayan, kilosuna dikkat etmeyen birinin göğüs kanserine yakalanma riskinden daha az olan 1,26’lık bir oran çıkmıştı. Basına “Meme kanserini yüzde 26 arttırıyor” diye yansıttılar. O periyotta bir de at idrarından elde edilen östrojen ve sentetik progesteron kullanıldı. Bilimsel topluluk “Hayır, arttırmaz” dese de FDA hormon ilaçları üzerindeki ‘Kalp krizi ve göğüs kanseri yapabilir’ diyen black box’ı geçen seneye kadar kaldırmadı. Artık östrojenin de progesteronun da yumurtalıktan salınandan farklı olmayan, biyoeşdeğer halleri üretiliyor.

◊ Menopozun belirtilerini kitabınızda ayrıntılı olarak anlatmışsınız…

Son bilgilere nazaran tüm dünyada ortalama 48,8 yaş civarında menopoz yaşanıyor. Şu belirtiler görülüyor: Göğüs hassasiyeti, bel etrafı kalınlaşması, baş ağrısı ve migren atakları, anksiyete ve depresyon, his durum bozuklukları, kas ve eklem ağrıları, beyin sisi, cilt-göz-mukoza-vajina kuruluğu, ağrılı cinsel bağlantı, uyku düzensizlikleri, kulak çınlaması, selülit, idrar yolları enfeksiyonları… Çarpıntı çok görülüyor, hastalar panik atak geçirdiğini düşünüyor.

◊ Kimi bayanlar hiç şikâyet yaşamıyor…

 ‘Ben rahat atlattım, ateş basmam olmadı’ vesaire deniyor ancak kemikleriniz erimeye devam ediyor. Bilimsel bilgiler gösteriyor ki hormon tedavisi kemik kırıklarını önlüyor, menopoza bağlı kalp damar hastalıkları riskini azaltıyor ancak bu kılavuzlara geçmiyor. En son kılavuz 2016 yılına ilişkin. Artık yenisini çıkaracaklar, ön rapor yayımladılar. “Hormon tedavisi birinci 10 yıl içinde başlanırsa yararları risklerinden fazla” bilgisi vardı. “Kalp damar hastalığı olanlarda asla başlanmamalı” deniyordu. Onu “Korumaz, tedavi etmez lakin daha berbata götürmez” diye düzelttiler.

◊ Birinci 10 denen hangi periyot?

Son âdetin üzerinden 10 yıl geçmesi, yani 50-60 yaş ortası üzere. Birinci 10 yıl geçerse hormon tedavisinin kalp damar ve hudut sistemindeki koruyuculuğu kalmıyor. Kemik erimesindeki koruyuculuğu sürüyor.

◊ Kimler hormon tedavisi almamalı?

Hiçbir bayanın yoksun bırakılmaması gerektiğini düşünüyorum. Fakat göğüs yahut rahim kanseri hikayesi olanlara hormon tedavisi vermiyoruz şu an. Bunlar östrojen reseptörü taşıyan tümörler olduğu için klasik yaklaşım hormon tedavisi verilmemesi gerektiğini söyler. Lakin yapılan çalışmalarda bu bireylere verildiğinde de rastgele bir nüks artışı izlenmediği için uygun hastada onkologla birlikte ilerleyerek tedavi uygulayabiliyoruz.

◊ Herkes Türkiye’ye yeni gelen östrojen jelinden bahsediyor…

Tablet, jel, krem, yama üzere versiyonlar var fakat hepsi Türkiye’de yok. Cilt yoluyla kullanılan patch’ler (yama) ülkemizde vardı, firma geri çekti. Artık östrojen jeli geldi; kollara, kalçaya, göbeğe, cilde sürülüyor. Kullanmadan evvel kesinlikle doktora sormak gerekiyor. SGK jeli şu an karşılamıyor.

‘Beyin östrojen diye haykırıyor’

◊ Cambridge Üniversitesi’nin yeni bir araştırması var. 125 bin bayanın bilgileri incelenmiş. “Menopozla birlikte kimi beyin bölgelerinde gri unsur hacminde azalma, anksiyete ve depresyon belirtilerinde artış ve uyku meseleleri görülüyor” diyorlar…

Beyindeki prefrontal bölgede, amigdalada, hepsinde östrojen reseptörü var. Bunlar çok sık görülen ve hormon tedavisiyle düzelebilen şeyler. Bayanlar bunu orta yaş buhranına yoruyor. Halbuki çok önemli bir beyin sisi başlıyor. Birçok bayan bu yüzden emekli olmak zorunda kalıyor. Menopozla birlikte beyinde amiloid plaklar birikmeye başlıyor, bu da alzheimer’a yer hazırlıyor. Beyin menopozla birlikte östrojen diye haykırıyor.

Beslenmede nelere dikkat etmeli?