Adölesan ve genç erişkinlerde genel taşıyıcılık oranı yükseliyor
Meningokok hastalığı, Neisseria meningitidis isimli bakterinin neden olduğu, ender görülmesine karşın süratli ilerleyebilen ve önemli sonuçlara yol açabilen bir enfeksiyondur. Bu bakteri çoklukla nazofarenkste yani boğazın art kısmında bulunur ve birçok vakit rastgele bir belirtiye neden olmadan taşınabilir.
Toplumda genel taşıyıcılık oranı yüzde 5–10 civarındayken, bilhassa adölesan ve genç erişkinlerde bu oran yüzde 20–30’a kadar çıkabilmektedir. Buna karşın invaziv hastalık sadece taşıyıcı bireylerin küçük bir kısmında gelişir.
Kalabalık kapalı alanlarda bulaş riski artıyor
Meningokok bakterisi temel olarak damlacık yoluyla bulaşıyor. Öksürük ve hapşırıkla yayılan teneffüs damlacıkları, öpüşme, ortak eşya kullanımı ve sigara yahut elektronik sigara paylaşımı bulaşta kıymetli rol oynar.
Bununla birlikte meningokok, influenza üzere yüksek bulaşıcılığa sahip değildir; bulaş için çoklukla uzun müddetli ve yakın temas gereklidir. Bu nedenle hastalık çoğunlukla birebir meskende yaşayan bireyler, yurt ortamındaki öğrenciler yahut kalabalık kapalı alanlarda uzun mühlet vakit geçiren şahıslar ortasında görülür.
En riskli kümeler; bebekler ve genç erişkinler
Epidemiyolojik açıdan bakıldığında, meningokok hastalığı muhakkak yaş kümelerinde daha sık ortaya çıkıyor. Bebekler ve 15–25 yaş ortası genç erişkinler en riskli kümeleri oluşturur.
Özellikle üniversite öğrencileri, hem artmış taşıyıcılık oranı hem de ağır toplumsal temas nedeniyle dikkat çekmektedir. Ayrıyeten bağışıklık sistemi zayıf olan bireylerde hastalık gelişme riski bariz biçimde artar.
‘Menenjit’ ve ‘meningokoksemi’ formunda kendini gösteriyor
Klinik olarak meningokok hastalığı ‘menenjit’ ve ‘meningokoksemi’ olarak iki ana tablo ile kendini gösteriyor. Menenjit durumunda ateş, baş ağrısı, ense sertliği ve ışığa hassasiyet üzere bulgular ön plandadır.
Meningokoksemi ise bakterinin kana geçmesiyle oluşur ve daha ağır seyirlidir. Bu tabloda ateş, halsizlik, hipotansiyon ve bilhassa basmakla solmayan mor döküntüler görülür. Hastalık birtakım durumlarda saatler içinde ilerleyebilir ve ömrü tehdit eden sonuçlara yol açabilir.
Türkiye’de bilhassa serogrup W ön planda yer alıyoır
Meningokok bakterisi kapsül yapısına nazaran farklı serogruplara ayrılıyor. Günümüzde 12’den fazla serogrup tanımlanmış olmakla birlikte, hastalığa en sık neden olanlar A, B, C, W ve Y serogruplarıdır. Bu serogrupların dağılımı coğrafik bölgelere nazaran değişiklik göstermektedir.
Avrupa’da serogrup B daha yaygınken, Türkiye’de bilhassa serogrup W ön plandadır. Bu durum, memleketler arası seyahatler, bilhassa hac ve umre üzere toplu tertipler ve aşılama siyasetleri ile alakalıdır.
İngiltere’deki hadiseler salgın değil, sonlu bir küme
Son vakitlerde İngiltere’de, bilhassa Kent ve Canterbury bölgesinde meningokok hadiselerinin kümelendiği bildirildi. Bu durum geniş çaplı bir salgın olarak değil, sonlu bir “küme” olarak bedellendiriliyor ve hadiselerin birçoklarının serogrup B ile bağlı olduğu görüldü.
Bu çeşit lokal kümelenmeler, meningokok hastalığının ekseriyetle geniş çaplı pandemiler yerine makul toplumsal ağlar içinde yayıldığını gösteriyor.
Yayılımlar hudutlu kalır
Bu noktada kıymetli bir soru ortaya çıkıyor: İngiltere’de görülen bu olaylar Türkiye’ye yayılabilir mi?
Teorik olarak, taşıyıcı bireylerin milletlerarası seyahatleri yoluyla bakterinin farklı ülkelere taşınması mümkündür. Lakin meningokokun bulaşması için yakın ve uzun vadeli temas gerektiğinden, bu cins yayılımlar çoklukla hudutlu kalır.
Mevcut epidemiyolojik bilgiler, İngiltere’deki olayların Türkiye’de geniş çaplı bir artışa yol açtığını göstermemektedir. En mümkün senaryo, uygun şartlar oluştuğunda küçük ve lokal kümelenmelerin ortaya çıkmasıdır.
En tesirli metot aşılama
Meningokok hastalığından korunmada en tesirli usul aşılamadır. Günümüzde iki temel aşı kümesi bulunmaktadır: MenACWY ve MenB aşıları. MenACWY aşısı, A, C, W ve Y serogruplarına karşı kapsül temelli konjuge bir aşı olup hem ferdî muhafaza sağlar hem de bakterinin taşınmasını azaltarak toplum bağışıklığı oluşturur.
MenB aşısı ise kapsülün insan dokularına benzerliği nedeniyle protein temelli olarak geliştirilmiştir ve bilhassa ferdî müdafaa sağlar.
Genç erişkinler ve risk altındaki bireyler için aşılamanın kıymeti artıyor
Aşılama stratejileri ülkeden ülkeye farklılık gösteriyor. Örneğin İngiltere’de MenB aşısı bebeklik devrinde rutin olarak uygulanırken, MenACWY aşısı ergenlik devrinde uygulanarak taşıyıcılığın azaltılması hedeflenir.
Türkiye’de ise meningokok aşıları rutin ulusal aşı programında yer almıyor, daha çok risk kümelerine ve özel durumlara nazaran öneriliyor. Fakat mevcut epidemiyolojik datalar göz önüne alındığında, bilhassa genç erişkinler ve risk altındaki bireyler için aşılamanın kıymeti giderek artıyor.
