Penn State liderliğindeki yeni bir çalışma, Bennu’daki birtakım amino asitlerin bilim insanlarının uzun müddettir “en mümkün yol” diye gördüğü sistemle oluşmadığını öne sürüyor. Bulgulara nazaran, bilhassa en kolay amino asitlerden biri olan glisinin izleri; sıcak, sıvı su içeren ortamlardan çok, erken Güneş Sistemi’nin çok soğuk ve radyasyon alan bölgelerinde şekillenmiş olabilir.

GLİSİN İZİ ATOMLARDA

Araştırmacılar, yaklaşık bir çay kaşığı büyüklüğündeki çok küçük bir Bennu örneğini, izotop ölçümleri yapabilen özel aygıtlarla inceledi. İzotoplar, tıpkı elementin farklı atomik kütleye sahip “akrabaları” ve bir molekülün hangi çevresel şartlarda oluştuğunu anlamada güçlü birer ipucu sunuyor.

Ekip, bilhassa glisine odaklandı. Glisin kolay yapısı sayesinde “erken kimyasal süreçlerin” izini sürmekte sık kullanılan bir gösterge. Amino asitler birleşerek proteinleri oluşturuyor; proteinler de canlılığın neredeyse tüm temel fonksiyonlarının merkezinde. Bu yüzden glisinin uzayda nasıl üretildiğini anlamak, “yaşamın öncesi” kimyanın nerede ve hangi kurallarda ilerlediğine dair kritik bilgiler veriyor.

SIVI SU KURAL DEĞİL

Uzun yıllardır yaygın kabul gören senaryolardan biri, glisinin Strecker sentezi denilen süreçle oluştuğuydu. Bu süreçte hidrojen siyanür, amonyak ve kimi organik bileşikler sıvı su ortamında yansımaya giriyor. Yani kıssanın merkezinde “ılık ve ıslak” şartlar vardı.

Bennu örneklerinden elde edilen izotop imzaları ise farklı bir tabloya işaret ediyor: Glisin, sıvı su olmadan da oluşmuş olabilir. Yeni yorum, glisinin erken devirde donmuş buz içinde, radyasyona maruz kalarak oluştuğu ihtimalini öne çıkarıyor. Bu da hayatın yapı taşlarının sadece “ılık-su var, kimya başlar” çizgisine bağlı kalmadan, çok daha sert uzay şartlarında da üretilebildiğini gösteriyor.

MURCHİSON İLE BÜYÜK FARK

Çalışmada Bennu’daki amino asitler, 1969’da Avustralya’ya düşen ünlü Murchison meteoritiyle de karşılaştırıldı. Murchison’daki amino asitlerin izotop desenleri, daha ölçülü şartları ve sıvı suyla bağlantılı kimyayı işaret ediyor. Bennu tarafında ise imza besbelli biçimde farklı: Bu durum, Bennu’nun ve Murchison’ın ana gövdelerinin Güneş Sistemi’nin kimyasal açıdan farklı bölgelerinde oluşmuş olabileceğini düşündürüyor.

Üstelik işin gizemi burada bitmiyor. Araştırmacılar, birtakım amino asitlerin “ayna görüntüsü” iki formu ortasında beklenmedik izotop farkları da gördü. Olağanda kimyasal olarak tıpkı sayılan bu iki formun, bilhassa azot bedellerinde bariz ayrışması, şu an net açıklanamayan yeni bir bilmece doğuruyor.