Özellikle internette çok uzun vakit geçiren, bir toplumsal etrafa sahip olmayan genç erkekleri kıskacına alan incel (involuntary celibate/istemsiz bekâr) altkültürüyle birlikte literatürümüze giren bir söz daha var: Manosphere. İngilizce ‘man’ (erkek) ve ‘sphere’ (küre/alan) sözlerinin birleşiminden oluşan kavram, Türkçeye ‘erkek küresi’ ya da ‘erküre’ olarak çevriliyor. Manosphere; erkekliğin yüceltildiği, toplumsal cinsiyet üzerine ayrıştırıcı içeriklerin üretildiği geniş bir dijital ağı tanımlıyor aslında. Geçen hafta Kahramanmaraş ve Şanlıurfa’da yaşanan silahlı akın olaylarından sonra bir sefer daha gündeme gelen bu kümelerde bayanlar sıklıkla tektip kalıplarla tanımlanıyor, ilgiler keskin hiyerarşiler üzerinden okunuyor ve ‘erkeklik’ belli güç göstergeleriyle sınanıyor. Lisede okuyan genç bayanlar, hemcinslerinin fizikî özelliklerini, zekâsını aşağılayan, onları cinsel bir nesneye indirgeyen ve hatta tacizi, tecavüzü yasallaştıran bu eril lisanın toplumsal medyada, sınıf içinde ve gündelik bağlantıda kendilerini ne halde etkilediğini anlattılar.

‘Ben bu standartları karşılıyor muyum?’

Bilge (15): Beşerler internette anonim oldukları için çok daha mert davranıyor. Ne kendilerini gösteriyorlar ne de nitekim kim olduklarını biliyoruz. Tek yaptıkları şey birden fazla vakit ziyanlı şeyler söyleyip insanlara makûs hissettirmek. Beşere eksikmiş üzere hissettiriyorlar. Zira daima kızlar için, erkekler için farklı ayrı standartlar koyuluyor ve beşerler da o standartları kovalamak zorunda hissediyor. Toplumsal medyada bilhassa bayanlara yönelik çok fazla objeleştirme ve hakaret görüyorum. Mesela ‘FOID’ diye bir söz var. ‘F’ female’dan geliyor, ‘OID’ humanoid’den, yani insansı demek. Bayanlara güya insan değilmiş üzere, bir oyundaki karakter üzere bakıyorlar. Toplumsal medyayı çok kullanmıyorum ancak kullansam bu türlü yorumlar geleceğini biliyorum. Bu da insanı düşündürüyor: ‘Ben bu standartları karşılıyor muyum, beşerler benim hakkımda ne düşünür’ diye. Çok büyük bir dehşet değil fakat bir tasa, bir panik hali oluyor.

‘Hayatı onlar kadar özgürce deneyimleyebilmek isterdim’

Burçe (18): Erkeklerle bir ortada olmak yaş aldıkça zorlaşıyor. Evvelden çok fazla erkek arkadaşım vardı. Lakin büyüdükçe yakın erkek arkadaşlarımla aramda bir uçurum oluştuğunu hissediyorum. Güldüklerimiz, üzüldüklerimiz birbirinden çok ayrışıyor. Sohbet ederken yaptıkları -kadın düşmanı telaffuzlar içeren- bir esprinin ne kadar yanlış ve kırıcı olduğundan bahsettiğimde ‘oyunbozan’ oluyorum. Bu ‘oyunbozan’lık durumundan hoşnut olmayan arkadaşlarımla da yavaş yavaş aram açılıyor. Bu beni başta çok üzse de artık eskisi kadar canımı sıkmıyor. Zira ben kendimi geliştirmeye, farkındalığımı artırmaya çalıştıkça daha fazla okuyorum, araştırıyorum, sorguluyorum. Erkeklerin -en azından çevremdekilerin- bu manada bir tasası yok. Bu türlü olunca da dünyayla ilgili sıkıntılarda fikir ayrılıklarımız oluşmaya başlıyor. Toplumsal medyada bir paylaşım yapmadan evvel, derste fikrimi belirtmeden evvel ya da sokakta yürürken nasıl giyinmem, konuşmam gerektiğini üç kere düşünmekten çok sıkıldım. Bunları düşünmediğimde üstüme yapıştırılan etiketlerden daha da çok sıkıldım. Hayatı bir erkek kadar özgürce deneyimleyebilmek isterdim.

‘Kadın öğretmenlere duyulan hürmet sıfırlanıyor’

Ceyda (18): Manosphere kavramı Andrew Tate’in (fenomen) bir figür olarak hayatımıza girmesiyle oluştu bence. Başarıyı yalnızca kazandığı para, aldığı otomobiller ve yanındaki bayanlarla tanımlayıp görüntülerinde bu fikirleri ‘gerçek erkeklik’ olarak pazarlamasıyla büyük tesir kurdu. Bayanların erkeklere verildiğini ve erkeklere ilişkin olduğunu düşünen, bayanların oy vermemesini savunan, kendini mizojinist olarak tanımlamaktan gurur duyan bu kişinin Romanya ve İngiltere’de çocuk kaçakçılığı, tecavüz ve kara para aklama suçlamalarıyla yargılandığı gerçeği; paradan ve şöhretten çabuk etkilenebilen erkekler tarafından göz arkası ediliyor. Bayan düşmanlığının ırkçılıkla el ele gittiği bu yayınların asıl kitlesi erkek çocukları. Bu kompleks çağdaş dünyada yaşadığı sıkıntılara kolay bir tahlil ve günah keçisi arayan bu çocuklara dünyadaki tek sorunun bayanların fazla hakka sahip olduğu kanısı benimsetiliyor. Tıpkı fikir bayan öğretmenlere de yansıyor. Bayan öğretmenlere duyulan
saygı sıfırlanıyor, sözleri dinlenmiyor.

‘Kendi yaşıtım olan erkeklere bile tam manasıyla güvenemiyorum’

Ela (15): Bir bayan hakkında güya yalnızca çocuk doğurmak, yemek yapmak ya da erkeğe hizmet etmek için varmış üzere konuşulması çok hudut bozucu. Bu durum beni korkutmaktan çok rahatsız ediyor ve düşündürüyor. Neden bayanlar daima erkeklerden başka bir yere konuluyor, neden erkekler üstün üzere gösteriliyor, bunu anlamıyorum. Bence bu durum bizim kuşaktaki erkekleri de etkiliyor. Zira daima bu şekil şeylere maruz kalıyorlar. Aldatma, birden fazla bayanla bağlantıda olma üzere şeyler güya olağanmış üzere gösteriliyor. Bunlar kimi erkeklerin özendiğini ve uygulayabileceğini düşündüğü davranışlar haline geliyor. Açıkçası kendi yaşıtım olan erkeklere bile tam manasıyla güvenemiyorum.

‘Acımasızca eleştirmeleri, beni üzüyor, kırıyor, öfkelendiriyor’

Melis (15): Bu yıl sınıf başkanlığına aday oldum. Seçim günü öğretmenimiz tahtaya çıkıp konuşmamızı istedi. Sıra bendeyken sınıfın öbür erkekleri -neredeyse hepsi- beni dinlemedi. Öğretmenimizin ikazlarına karşın sunum sırasında konuşmaya, diksiyonumla alay etmeye devam ettiler (Bazı konuşma zahmetleri yaşıyorum, heyecanlandığımda sözleri yanlış söylem edebiliyorum). Beni kırdıklarını, öteki -tümü erkek- adayları dinleyip beni dinlemediklerini söylediğimde de ciddiye alınmadığımı hissettim.  Kırılmamı gerektirecek bir şey söylemedikleri konusunda direttiler. Nasıl hissedip hissetmemem gerektiğine karışmaları canımı güzelce sıktı. Birebir arkadaş kümesinin, birebir imkânlara sahip, anne-babaları arkadaş olan çocuklarız. Lakin onların bile beni hislerim, hislerim ve eksikliklerim üzerinden zalimce eleştirmesi ve hor görmesi beni hem üzüyor, hem kırıyor hemde öfkelendiriyor.

‘Tükettikleri içerikler çok filtresiz oluyor’

Hale (16): Erkek yaşıtlarımın bayan düşmanı cümleler kurması, küfretmesi ve itiraz ettiğimizde birebir cümleleri bize karşı sarf etmesi beni sinirlendiriyor. Aslında gerçek olmayan ve tahminen de inanmadıkları cümleleri internette gördüğü beşerler söylüyor diye tekrarlıyorlar. Yalnızca erkeklerin fikrini önemseyip yaşıt kız arkadaşlarını dinlemiyorlar. İnternette tükettikleri içerikler çok filtresiz oluyor. Bir arkadaşı bir kanaldan ya da görüntüden bahsediyor ve sorgulamadan o da izlemeye başlıyor. Hepsi kanal sahibinin fikirlerine benzeri fikirleri sahipleniyor. Ortalarında âlâ içerikler üretenler var fakat onlar -en azından bizim sınıfta- öbürleri kadar tanınan değil. Bayan öğretmenlerimiz de benzeri durumlar yaşıyor.