Amerikan sinemalarından fırlamış üzereydi okul akınları imajları… Evvel inanamadık, sonra büyük bir telaşa kapıldık. Bugüne kadar yalnızca sinemalarda şahit olduğumuz ‘silahlı okul saldırısı’ nasıl gerçek oldu, neden art geriye yaşandı derken evvelki gün Ankara, Sincan’daki bir okulda 5’inci sınıf öğrencisinin okula silah götürdüğü haberi tasalarımızı daha da artırdı. Bütün ebeveynlerin öncelikli konusu okullardaki güvenlik oldu. Dün Hürriyet Cumartesi’de yayımlanan Çocukla Hayat köşesinde kendi çocuklarımıza yaşananları nasıl anlattığımızı konuşup uzmanların görüşlerine yer verdik. Bu haberde de görüşlerine başvurduğumuz yedi uzman mevzuyu farklı başlıklar altında kıymetlendirdi. 

Çocuk güvenliği uzmanı

Volkan Çolakoğlu, Çocuk İstismarı ve İhmali ile Uğraş Derneği olarak çocukların olduğu her alanda fizikî, ruhsal ve hukukî güvenliği sağlamak emeliyle ‘Çocuk Güvenliği Uzmanlığı’ meslek eğitimini hayata geçirdiklerini açıkladı: “19 Nisan’da yapılan çalıştayda bir ortaya geldik ve müfredat belirleme çalışmamız etkin olarak başladı. Çalıştay çıktıları tamamlandıktan sonra finalize edilecek olan bu öncü eğitim programı bir üniversitenin Daima Eğitim Merkezi (SEM) bünyesine dahil edilecek. Programı muvaffakiyetle tamamlayan iştirakçiler, çocuk güvenliği uzmanı olacaklar. Çocukların inançlı geleceği için akademik birikimi resmi yetkinlikle birleştiren bu tarihi adımın ayrıntıları ve eğitim takvimi çok yakında paylaşılacak.”

Peki, Kahramanmaraş’taki olayın akabinde pek çok ailenin zihninde beliren ‘Okul inançlı bir yer değil mi’ telaşının dermanı kapıda üst ve çanta araması yapmak ve okul girişlerine silahlı güvenlik çalışanı koymak tan mı geçiyor? Kimi okullarsa öğrencilerden eşyasını çanta yerine şeffaf poşetle getirmesini istiyor, bazıları el dedektörüyle arama yapıyor. Bu mevzuyu çocuğumuzla konuşmamız gerektiğini söyleyen Gizem Alav Şapçı “Onun güvenlik gereksinimine yönelmek için, alınan tedbirleri ve güvenliğe katkı sunan bireyleri görünür kılmak, gün içinde kendi güvenliğini desteklemek için neler yapabileceği üzerine sohbet etmek yardımcı olacaktır” diyor.

Prof. Dr. Burak Doğangün sorunun isminin güvenlik değil, itimat olduğunu şöyle anlatıyor: “Tüm öğrencilerin, öğretmenlerin ve ailelerin güvenlik muhtaçlığı var lakin en temel problem güvenlik değil, itimat eksikliği. Bebeklikten başlayarak ebeveynlerle çocuklar ortasında sağlam bir bağın, bağlantının kurulmuş olması esansiyel.”

“15 Nisan 2026’da Kahramanmaraş’ta yaşanan olay bize çok net bir gerçeği göstermektedir: Okul şiddeti yalnızca bir güvenlik problemi değildir. Bu, birebir vakitte bir ruh sıhhati, bir toplumsal adalet ve bir tedbire sorunudur. Şiddet bir anda ortaya çıkmaz. Gerisinde travmalar, ihmal, yalnızlık ve görülmeyen, duyulmayan çocuklar vardır. İşte bu noktada güçlü bir davet yapmak zorundayız: Okullarda toplumsal hizmet şarttır” diyen Prof. Dr. Yasemin Özkan da kapıda güvenlikle tedbir almanın değil, olay olmadan müdahale etmenin değerine dikkat çekiyor;

“Sosyal hizmet uzmanları; riskleri erken fark eder, öğrencilerin muhtaçlıklarını bütüncül kıymetlendirir, ruh sıhhatini dayanaklar ve şiddeti ortaya çıkmadan önlemeye çalışır. Şayet bizler sadece cezalandırmaya odaklanırsak, geç kalırız. Lakin önlemeye odaklanırsak hayat kurtarırız. Bugün sorulması gereken soru şudur: Bir sonraki olayı bekleyecek miyiz, yoksa bugünden harekete mi geçeceğiz? Zira her çocuk görülmeyi hak eder. Her okul inançlı olmayı hak eder. Ve unutmayalım; tedbire, müdahaleden daha güçlüdür.”  

‘Erken risk tespiti’

Prof. Özkan ABD’de, yani okul akınlarının en ağır olduğu ülkede okul toplumsal hizmeti alanında akademik çalışmalar yapan ve dersler veren bir uzman. Münasebetiyle okul akınları hakkında uzun yıllara dayanan bir bilgi birikimi var. Kendisine bu olay özelinde “Eğer Kahramanmaraş’taki okulda bir toplumsal hizmet uzmanı olsaydı durum farklı olur muydu” diye sorduk, şu karşılığı aldık: “Okul taarruzları ülkemizde ender görülse de büsbütün yabancı ya da imkânsız değildir; bu nedenle sıkıntıyı tekil bir olay üzerinden değil, önleyici bir bakış açısıyla pahalandırmak gerekir. Varsayımsal olarak bir okulda faal biçimde çalışan bir okul toplumsal hizmet uzmanı olsaydı, en değerli farkı ‘erken risk tespiti’ evresinde yaratabilirdi. Toplumsal hizmet uzmanı öğrencilerin sadece akademik durumuna değil, birebir vakitte toplumsal bağlarına, aile ortamına, ruh sıhhatine ve muhtemel travmatik yaşantılarına bütüncül bir çerçevede bakar; böylelikle toplumsal izolasyon, duygusal meseleler ya da davranışsal değişimler üzere risk sinyallerini erken fark edebilir. Bu çeşit ağır şiddet davranışlarının birden fazla vakit ani değil, bir süreç içinde geliştiği düşünüldüğünde, erken farkındalık kritik bir rol oynar.” Özkan farklı ülkelerden örnekler de veriyor: “1906’da New York’un Rochester kasabasında aslında yoksullukla baş etmek ve toplum refahını artırmak gayesiyle ‘Visiting Teacher’ (Ziyaretçi Öğretmen) adı altında okul toplumsal hizmet uygulaması başlatılmış. Artık ABD’de hem tam vakitli hem yarı vakitli hem de proje bazında eyaletlere nazaran farklılaşan istihdam biçimleriyle okullarda toplumsal hizmet uzmanı çalışıyor. 10 yılı aşkın bir müddettir Çin’de de uygulanıyor. Farklı gelişmişlik seviyelerine sahip en az 43 ülkede okul toplumsal hizmet uzmanı var. Türkiye’deyse çok sayıda toplumsal hizmet uzmanı yetiştiren üniversite var lakin okullarda vazife yapan yok denecek kadar az. Okul toplumsal hizmet uzmanının rehber öğretmenden en değerli farkı toplumsal inceleme raporlarıyla bir çocuğun aile yanında kalması ya da devlet korunmasına alınması üzere çok kritik hususlarda adalet sistemini yönlendirebilmeleri.”

Görüşlerine yer verdiğimiz uzmanlar

◊Uzm. Dr. Berna Aygün-Memorial Şişli Hastanesi Çocuk ve Ergen Ruh Sıhhati (Çocuk Psikiyatrisi) Bölümü

◊Prof. Dr. Burak Doğangün-Cerrahpaşa Tıp Fakültesi çocuk ve ergen psikiyatristi

◊Gizem Alav Şapçı-Uluslararası Şiddetsiz Bağlantı Merkezi eğitmeni

◊Klinik psikolog İpek Erol-NPİSTANBUL Hastanesi

◊Klinik psikolog Mader Bengisu Bilgen-Moodist Psikiyatri ve Nöroloji Hastanesi

◊Prof. Dr. Yasemin Özkan-Hacettepe Üniversitesi Sosyal Hizmet Bölüm Başkanı, Okul Sosyal Hizmeti Uygulama ve Araştırma Merkezi Müdürü

◊Volkan Çolakoğlu-Çocuk Bilimleri Enstitüsü Yönetim Kurulu Başkanı

“HERKES HER AN ‘ULAŞILABİLİR’ ANCAK BİR O KADAR DA ‘KAYIP”

Klinik psikolog İpek Erol şiddet içeren dizi ve oyunların bu olayın tek başına nedeni üzere gösterilmesini hakikat bulmayanlardan: “Eldeki deliller, şiddet içerikli oyunların birtakım gençlerde saldırgan his ve reaksiyonları artırabileceğini, duyarsızlaşmaya katkısı olabileceğini söylüyor; ancak bu bulgular, tek başına oyun oynamanın bu türlü ağır ve amaçlı hücumları açıkladığını göstermiyor.”

Silaha erişim kolay mı?

Prof. Dr. Burak Doğangün saldırıyı tek bir sebebe bağlamaksızın ‘birikimin tetiklenerek kimyasal bir patlamaya dönüşmesi’ olarak açıklıyor ve göz gerisi edilen silaha erişimin kolaylaşmasının altını çiziyor: “İnsanların silaha erişimi kolaylaştı. Evvelden okullarda akın olaylarını Amerika’da görürdük, Türkiye’de yaşanmazdı. Artık yaşanıyor olmasının sebeplerinden biri silaha kolay erişilebilmesi.”

Dr. Berna Aygün de “Hiçbir çocuk bu ölçekte bir yıkıcılığı tek başına üretmez” diyor: “Bir çocuğun bu kadar yıkıcı davranışlar sergilemesi, sırf ne yaptığıyla değil, neyi taşıyamadığıyla ilgilidir. Çocuk söz edemediği, anlamlandıramadığı ve düzenleyemediği ağır hisleri davranış yoluyla dışavurur. Bu cins şiddet davranışları; öfkenin yanı sıra utanç, değersizlik ve görünmezlik hislerinin da bir yansımasıdır. Çocuk kendi içinde düzenleyemediği bu hisleri, dış dünyada ve birçok vakit öbürleri üzerinden tabir etmeye çalışır. Bu noktada unutulmaması gereken en kıymetli gerçek şudur: Bu tıp davranışlar çocuğun içinde bulunduğu ailevi, toplumsal ve kurumsal bağlantılar ağıyla daha geniş toplumsal şartların bir eseridir.”

Uzmanlar ergenin ‘görülme’ gereksiniminin altını çiziyor lakin etrafımızda çocuklar hiç olmadığı kadar görünür değil mi? Hatta artık ataerkil, anaerkil değil ‘çocukerkil’ bir toplum olduğumuzu konuşuyoruz.

‘Çocukerkil’ düzen

Prof. Dr. Doğangün tam da bu noktadan ele alıyor mevzuyu: “Bütüncül bakıldığında her şeyiyle çocukerkil tertibe geçiş, anne-babaların çocukken yapamadıklarını artık kendi çocukları üzerinden gerçekleştirme isteği çok mekanik bir münasebete yol açıyor. Halbuki çocukların asıl gereksinim duyduğu duygusal etkileşim. Çağdaş dünyada ağır çalışma temposu aslında çocuğun tüm muhtaçlıklarını karşılıyor üzere görülse de temelde gereksinimi olan hislerden yoksun kalmasına sebep oluyor.
Çocuk da ‘görülmek’ için vakit zaman patolojiye ya da yan yollara, şiddete, agresyona sapabiliyor. Çağdaş dünyada yaşama devam edebilmek ve ayakta kalabilmek için anne-babaların iş hayatından gelen ve çocukların dünyasına yansıyan hırslı ve rekabetçi yapıları var. Ağır tempodan ötürü yalnızca duygusal değil, birçok vakit çocuklarını fizikî olarak da göremiyorlar. Hiçbir ekranın açık olmadan sofrada ailece yemek yendiği, sahiden kulaklar açık bir biçimde çocukların dinlendiği, duygusal gereksinimlerinin görüldüğü ortamlar yaratılamıyor. Anne-babanın telefonu çalıyor, işveren arıyor, bir arkadaşı bildiri atıyor derken bahsettiğim ortam kurulamıyor. Herkes her an ‘ulaşılabilir’ fakat bir o kadar da ‘kayıp’. Bu da ikili münasebetteki his kalitesinin azalmasına sebep oluyor. Çocukların ve ergenlerin, his ve ıstıraplarını ailesiyle paylaşabileceğine dair inancı olması gerekir temelde. Bununla ilgili sorun olduğunda çocuk aileyle paylaşıma yaklaşmıyor.”

‘Taklit etkisi!’

Görme-görülme sorununda kritik uyarıyı klinik psikolog Erol yapıyor: “Medya istemeden de olsa bu kişiyi görünür hale getiriyor. Meğer bu tıp aksiyonlarda kimi kırılgan gençler için en temel motivasyonlardan biri görülme, duyulma ve tesirli olma dileğidir. Failin ayrıntılı halde işlenmesi, nasıl yaptığına, ne yaşadığına ve nasıl gündem olduğuna odaklanılması, benzeri duygusal süreçlerden geçen gençler için bir cins model oluşturabilir; yani ‘Ben de bu türlü görünür olabilirim’ kanısını tetikleyebilir. Bu durum literatürde ‘taklit/bulaşma etkisi’ olarak tanımlanır ve bilhassa hassas devirlerde risk oluşturur.”

Ergen ne yaşıyor?

‘Narsistik incinme, utanç ve öfke döngüsüne dikkat!’

Klinik psikolog İpek Erol bütün ergenlerin hislerini ağır yaşadığını söylüyor, öfke de bu hislerden biri fakat her öfkeli ergen saldırgan olmuyor: “Dürtü denetimindeki zayıflık, kimlik karmaşası, akran kümesi içinde kabul görme muhtaçlığı
ve öfkeyi yönetememe, kimi gençlerde saldırgan davranış riskini artırabiliyor. Her öfkeli, her içekapanık ya da her kimlik krizi yaşayan genç şiddete yönelmez; risk, çoğunlukla ferdi kırılganlıklarla aile, okul ve etraf şartlarının birleştiği noktada yükselir. Yalnızlık, değersizlik hissi, daima karşılaştırılma, başarısızlık korkusu, dışlanma, gelecek korkusu ve mana kaybı gençlerin en sık yaşadığı hisler ortasında. Dijital kültür bu yükü bazen hafifletmiyor, tam aksine görünür olma baskısıyla artırıyor. Genç hem çok görünür olmak istiyor hem de gerçek alakalarda çok yalnız hissedebiliyor. Bu da bilhassa narsistik incinme, utanç ve öfke döngüsünü güçlendirebiliyor. Aileler çocukla yalnızca kural konuşmamalı; utancı, öfkeyi, reddedilmeyi ve hayal kırıklığını nasıl yaşadığını da konuşmalı.”

Bakanlıktan güvenlik tedbirleri

Milli Eğitim Bakanı Yusuf Tekin, geçen cuma günü, okullarda alınacak güvenlik önlemlerini açıkladı. Yeni önlemleri şöyle özetleyebiliriz:

◊Okul güvenliği fiziki önlemlerle birlikte dijital risk alanlarını da kapsayacak. Siber devriye faaliyetlerine daha fazla tartı verilecek, dijital dünyada çocukları gaye alan riskler yapay zekâ takviyeli takip ve tahlil imkânlarıyla yakından izlenecek.

◊Yapay zekâ takviyeli bir risk tahlil ve erken ihtar sistemi oluşturulacak. Okullarda dedektör ve X-Ray aygıtları dahil tedbir alınarak güvenlik en üst noktaya çıkarılacak.

◊‘Veli Randevu Sistemi’ ve okul-aile-rehberlik süreci daha faal hale getirilecek.

◊Dijital bağımlılık vb. risklere karşı velilere yönelik dayanak ve istişare sınırı kısa müddette devreye alınacak.

◊Öğretmenlere ve okul yöneticilerine kriz idaresi, sınıf içi müdahale, erken ikaz işaretlerini fark etme ve riskli durumlara gerçek reaksiyon verme bahislerindeki eğitimler verilmeye devam edecek.

◊Rehberlik kapasitesi güçlendirilecek. Şiddeti özendiren içeriklere karşı daha güçlü bir takip ve kontrol çerçevesi oluşturulacak.

◊Psikososyal takviye düzenekleri daha da güçlendirilecek, 23 vilayette pilot olarak yürütülmeye devam eden ‘Duygu, Paha Temelli Dijital Esenlik’ projesi genişletilerek tüm ülkeye yayılacak.

Bu cümleleri hafife almayın

‘Beni görecekler’, ‘Hesabını soracağım’, ‘Artık dayanmayacağım’…

Ergenlikte çocukların odasında tek başına vakit geçirmesi olağan… Ama o odada kendi başına bir dünya inşa ederken internetin karanlık yankı odalarında ziyanlı telaffuzlara maruz kalıyor olabilir mi? Prof. Dr. Yasemin Özkan ergenin davranışlarındaki ‘uyarı işaretlerini’ şöyle sıralıyor:

◊Kadınlara karşı artan öfke, düşmanlık yahut onları suçlama eğilimi.

◊‘Çirkinim, asla sevilmeyeceğim, genetiğim kötü’ şekli ümitsizlik dolu, felaketleştirici ve siyah-beyaz (ya daima
ya hiç) fikir kalıpları.

◊Aşırı alınganlık, empati eksikliği ve etrafındaki insanların (özellikle kadınların) ona bilerek haksızlık yaptığını düşünme.

◊Şiddet içeren telaffuzlara (silahlara ilgi, muhakkak bir kümeye daima öfke duyma) artan bir eğilim.

Prof. Dr. Özkan’a göre aileler, genci yalnızca bilgisayar başından kaldırmaya odaklanmak yerine mesken içindeki şefkati, arkadaşlık bağlarını ve gerçek dünyadaki stabilizasyon faktörlerini (hobiler, aile takviyesi, eğitim) artırmaya çalışmalı.

“Okul muvaffakiyetinde ani düşüş, okula yabancılaşma, ağır öfke patlamaları, tehditkâr konuşmalar, silahlara çok ilgi, şiddeti romantize eden paylaşımlar, kendine ya da diğerine ziyan verme imaları, bariz toplumsal çekilme, ağır bir aşağılanma ya da reddedilme sonrası davranış değişimini dikkatle izleyin” diyen klinik psikolog İpek Erol aileler için şunun altını çiziyor: “Özellikle ‘Beni görecekler’, ‘Hesabını soracağım’, ‘Artık dayanmayacağım’ üzere cümleler küçümsenmemeli.”

Çocukla irtibatta ailelere düşen sorumluluklar

‘Onu can kulağıyla dinleyin, empati kurun’

◊Ergenle irtibat ergenlikte değil, bebeklikte başlıyor. Ergenlik periyodu benim için anne-babayla o periyoda kadar kurulan ilginin turnusol kâğıdı. Bebeklikten ergenliğe uzanan tüm süreçte, ebeveynin çocukla kurduğu bağ, inançlı bağların oluşmasında belirleyici oluyor. Ergenlik o periyoda kadar bağa yapılan yatırımın sonuçlarını ortaya koyuyor. Ebeveyn-
çocuk ortasında inançlı bağlar oluştuğunda, ebeveyn ergen çocuğun karşılaştığı her türlü rüzgâra ve dalgaya karşı inançlı bir liman haline geliyor.

◊Ergen her şeyden çok görülmek, duyulmak ve anlaşılmak istiyor. Çocuk size bir zahmetiyle geldiğinde ona çabucak bir tavsiyede bulunmak, öğüt vermek, onun ismine tahliller üretmek yerine onu can kulağıyla dinleyin. Onunla empati kurun.

◊Ergen bir birey doğal ve sağlıklı bir biçimde anne-babasından uzaklaşmaya ve özerkliğini artırmaya başlıyor. Bu, onunla günlük hayatı paylaşmayacağız manasına gelmiyor. Birebir sofrada oturmak, otomobilde 5-10 dakika da olsa birlikte yol yapmak, yatmadan evvel günümüze dair biraz sohbet etmek bağ kumbaramızı ufak ufak dolduruyor.

◊Ceza ergenlikte inançlı bağları zedeliyor. Ödül-ceza, tehdit, baskı ve zorlama üzere tavırlar uzun vadede ne yazık ki münasebette inancı, açıklığı, yakınlığı ve çocuğun özgüvenini ve özdeğerini olumsuz etkiliyor. Çocuk ya açıkça isyan ediyor ve ebeveyne baş tutuyor ya da dürüstlüğünden feragat ederek ebeveyni kendi iç dünyasından uzaklaştırıyor. (Şiddetsiz irtibat eğitmeni Gizem Alav Şapçı)

Saldırı travması nasıl atlatılacak?

‘Bilmiyorum ancak yanındayım’ diyebilirsiniz…

◊Şiddet olaylarının çabucak akabinde, olayı direkt yaşamış olsun olmasın, haberdar olan her çocuğun hudut sistemi alarm halindedir. Alarm halindeki beyin, görsel uyaranları olağan zamanlardakinden farklı işler. Son 20 yılın beyin araştırmaları bunu net biçimde ortaya koyuyor: Travmanın akabinde mantıklı düşünme ve mana kurma kapasitesi büyük ölçüde art planda kalır, tehlike sinyallerine karşı hassaslık fevkalâde artar.

◊Travma sonrasında düzgünleşme için temel şart güvenliktir. Ve güvenlik soyut bir kavram değildir. Çocuğun her sabah okul kapısından girerken gördüğü, duyduğu ve hissettiği şeylerden oluşur. Okul kapısı ‘Burada güvendeyim’ bildirisinin somutlaştığı yerdir. Bu bildirinin yerini şiddetle özdeşleşen bir manzara aldığında, düzgünleşme için gereken yer sarsılır. Aileler ve öğretmenler için bu devirde en tesirli yaklaşım; sakin, dürüst ve dengeli irtibat kurmak, tetikleyici içeriklerden korumak ve günlük rutinleri sürdürmektir. “Bilmiyorum lakin yanındayım” diyebilmek kıymetli bir takviye sunar.

◊Bir öteki kritik nokta şu: Çocuğu sakinleştirebilmek için evvel yetişkinin kendi duygusal istikrarını muhafazası gerekir. Yetişkinin sakinliği çocuğun hudut sistemi üzerinde direkt düzenleyici bir tesir yaratır. Çocuk fakat sakin yetişkinle sakinleşebilir. (Klinik psikolog Mader Bengisu Bilgen)