AK Parti Küme Başkanvekili Muhammed Emin Akbaşoğlu, 12. Yargı Paketi’nin Meclis’e sunulduğunu açıkladı.
30 maddeden oluşan 12. Yargı Paketi Meclis Genel Şurası’na sunuldu.
AK Parti Küme Başkanvekili Muhammed Emin Akbaşoğlu paketin içeriği hakkında açıklama yaptı.
Akbaşoğlu, İsimli Tıp Kurumu’nun bilimsel kapasitesinin güçleneceğini, uyuşmazlık davalarının tek yargıçla çözülmesinin önünün açılacağını söyledi.
12. Yargı paketinin içeriğinde neler var?
MADDE 1: 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’na eklenen 34/a maddesiyle, isimli yargı mercilerince yönetim aleyhine hükmedilen bir ölçü para alacağı, vekâlet fiyatı ve yargılama masraflarına ait ilamlar için direkt icra takibi başlatılması yolu değiştirilmektedir. Yeni düzenleme uyarınca, alacaklı yahut vekili tarafından icra takibine geçilmeden evvel yönetime yazılı müracaatta bulunulması ve ödeme için banka hesap numarası bildirilmesi zaruriliği getirilmektedir. Yönetime tanınan bir aylık yasal ödeme müddeti içinde ilamda belirtilen tüm alacak kalemlerinin faiz ve fer’ileriyle birlikte ödenmemesi halinde cebri icra yoluna başvurulabilecektir.
MADDE 2: 2004 sayılı Kanun’un 114 üncü maddesinde yapılan değişiklikle, miras yoluyla intikal eden taşınmazlarda paydaşlığın satış suretiyle giderilmesi (izale-i şuyu) ihalelerinde yaşanan suistimallerin önlenmesi ve mirasçıların mülkiyet haklarının korunması gayesiyle düzenleme yapılmaktadır. Buna nazaran, tüm maliklerin mirasçı olduğu taşınmaz satışlarında birinci açık artırma yalnızca malik olan mirasçılar arasında ve bir kereye mahsus olmak üzere uygulanacaktır. Bu özel artırmada teklif verme bedeli malın muhammen değerinin yüzde yüzü ve satış masrafları üzerinden başlayacak; mirasçılar arasında alıcı çıkmaması halinde ikinci artırma genel kararlara tabi olarak herkese açık icra edilecektir.
MADDE 3: 1512 sayılı Noterlik Kanunu’nun 55 inci maddesinde yapılan değişiklikle, noterlik evrak ve defterlerinin kapalılığı korunarak isimli mercilerin ve soruşturmaya yetkili resmi dairelerin direkt doküman talep etme ve inceleme süreçleri kolaylaştırılmaktadır. Mahkeme, sulh ceza hâkimliği yahut Cumhuriyet başsavcılığı tarafından noterlik evrakının aslının istenmesi halinde noter, evrakın onaylı bir örneğini yerinde saklayarak aslını talep eden mercie gönderecektir. Evrakın onaylı örneğinin istendiği durumlarda ise noter evrakı elektronik ortamda tarayıp inançlı elektronik imza ile imzalayarak ilgili mercie elektronik ortamda iletecektir; teknolojik imkânsızlık halinde fiziki aslına uygun onaylı örnek gönderilecektir.
MADDE 4: 2575 sayılı Danıştay Kanunu’nun süreksiz 27 nci maddesinde yapılan düzenlemeyle, Danıştayın daire sayısının on yediden, on daireye indirilmesine yönelik daha evvel öngörülen on yıllık yasal müddet, Danıştayın mevcut iş yükü dikkate alınarak dört yıl daha uzatılmakta ve azami mühlet on dört yıl olarak belirlenmektedir. Ayrıyeten daire sayısının dört yıl daha azalmayacak olması nedeniyle, üye sayısının kademeli olarak düşürülmesine yönelik her boşalan takım için seçim yapılmaması uygulamasından da 23/7/2030 tarihine kadar vazgeçilmektedir. Böylelikle meslek mensubu takım sayısında azalma yaşanmaması ve boşalan her üye takımı için birebir sayıda seçim yapılması sağlanarak yüksek mahkemenin verimliliği korunmaktadır.
MADDE 5: 2576 sayılı Kanun’un 7 nci maddesinde yapılan değişiklikle, yönetim mahkemelerinde heyet yerine tek hâkim tarafından çözümlenecek dava çeşitlerinin kapsamı genişletilmektedir. Uygulamada içtihadın yerleştiği ve niteliği prestijiyle heyetçe tartışılması zorunlu görülmeyen uyuşmazlıklar bu kapsama alınmıştır. Buna nazaran; konusu 2026 yılı için 486.000 TL’yi aşmayan iptal ve tam yargı davalarının yanı sıra; öğrencilerin ilişik kesme/uzaklaştırma hariç disiplin, sınıf geçme, not tespiti, yurt, burs süreçleri; kamu vazifelilerinin süreksiz görevlendirme, yolluk, lojman, müsaade ve uyarma cezası süreçleri; mesleksel faaliyeti engellemeyen meslek kuruluşu disiplin cezaları ile 2022 sayılı Kanun uyarınca bağlanan muhtaçlık aylıklarına ait davalar tek hâkim tarafından karara bağlanacaktır.
MADDE 6: 2577 sayılı İdari Yargılama Adabı Kanunu’nun 45 inci maddesinde yapılan değişiklikle, birinci derece mahkemesi kararının sonucu hukuka uygun olmakla birlikte münasebetinin eksik yahut kusurlu bulunması hâlinde, bölge yönetim mahkemesine kararın münasebetini değiştirerek istinaf başvurusunu reddedebilme imkânı tanınmaktadır. Ayrıyeten, bölge yönetim mahkemelerinin birinci derece mahkemesi kararını kaldırarak belgeyi tekrar karar verilmek üzere birinci derece mahkemesine gönderebileceği hâllerin sayısı artırılmakta; bu hâller dışında evrakın geri gönderilemeyeceği açıkça karara bağlanmaktadır. Bununla birlikte; keşif, uzman incelemesi yahut duruşma yapılmamasından kaynaklanan metot eksikliklerinin uygun görülmesi hâlinde bölge yönetim mahkemesince giderilebilmesine imkân tanınarak, uyuşmazlığın mümkün olduğunca istinaf kademesinde sonuçlandırılması amaçlanmaktadır.
MADDE 7: 2577 sayılı Kanun’un 46 ncı maddesinde yapılan değişiklikle, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı doğrultusunda Bölge yönetim mahkemelerinin istinaf incelemesinde birinci derece mahkemesi kararını kaldırarak uyuşmazlığın aslı hakkında yine verdiği kararlara karşı, kural olarak bildiriminden itibaren otuz gün içinde Danıştay’da temyiz yolu açılmaktadır. Böylelikle kararın yüksek mahkemece denetlenmesini talep etme hakkı garantiye kavuşturulmaktadır. Fakat makul müddette yargılanma ve Danıştay’’ın iş yükünün dengelenmesi prensipleri gözetilerek bir istisna getirilmekte; yönetim ve vergi mahkemelerinde tek yargıçla görülen davalar ile Çiftçi Mallarının Korunması Kanunu, Taşınmaz Mal Zilyedliğine Yapılan Tecavüzlerin Önlenmesi Hakkında Kanun, Yabancılar ve Uluslararası Koruma Kanunu uygulamasından doğan davalar ve yalnızca vekalet ücreti/yargılama sarfiyatına ait kararlar, kaldırma üzerine yine karar kurulmuş olsa dahi temyiz incelemesi dışında tutulmaktadır. Bu düzenleme, yürürlükten sonra bölge yönetim mahkemelerince verilecek kararlara uygulanacaktır.
MADDE 8: 2659 sayılı Adli Tıp Kurumu ile İlgili Kimi Düzenlemeler Hakkında Kanun’un mülga 26 ncı maddesi başlığıyla birlikte yine düzenlenmektedir. Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı doğrultusunda, daha evvel Cumhurbaşkanlığı Kararnamesi ile düzenlenen atama koşulları ve vazife müddetleri yönetimin yasallığı unsuruna uygun olarak kanun düzeyinde düzenlenmektedir. Buna nazaran, adli tıp ihtisas kurulu lider ve üyeliklerine atanabilmek için en az tıpta yahut diş hekimliğinde uzmanlık evrakı ya da alanında doktora derecesi almış olmak şartı aranacaktır. İhtisas kurulu lider ve üyeleri, isimli tıp küme liderleri ve isimli tıp ihtisas dairesi liderlerinin misyon müddeti dört yıl olarak belirlenmiştir.
MADDE 9: 2802 sayılı Yargıçlar ve Savcılar Kanunu’nun 10 uncu maddesinde yapılan değişiklikle, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı doğrultusunda, hâkim ve savcı yardımcılarının eğitim ve imtihan temelleri kanun düzeyinde netleştirilmektedir.
MADDE 10: 2802 sayılı Kanun’un 63 üncü maddesine eklenen bent ile yargılama faaliyetinde teknik yahut özel bilgi gerektirmeyen, münhasıran mesleğin gerektirdiği türel bilgiyle çözümlenmesi mümkün olan hususlarda uzmana başvuran hâkim ve Cumhuriyet savcıları hakkında disiplin yaptırımı olarak uyarma cezası verilebilmesi açıkça karara bağlanmaktadır. Bu sayede uzmanlık kurumunun gayesine uygun kullanılması ve yargılamaların daha süratli, ekonomik yürütülmesi hedeflenmektedir.
MADDE 11: 3095 sayılı Yasal Faiz ve Temerrüt Faizine Ait Kanun’un 1 inci maddesi, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı münasebetlerini karşılayacak formda tekrar düzenlenmektedir. Paranın enflasyon karşısında kıymet kaybını önlemek ve alacaklı-borçlu istikrarını adil bir tabana oturtmak hedefiyle sabit yasal faiz oranı yönteminden vazgeçilmektedir. Yeni sisteme nazaran faiz ödenmesi gereken ve ölçüsü kontratla belirlenmemiş hallerde yasal faiz oranı yıllık; Türkiye Cumhuriyet Merkez Bankası’nın evvelki yılın 31 Aralık günü kısa vadeli kredi süreçlerinde uyguladığı reeskont oranının yüzde seksenidir. 30 Haziran günü belirlenen reeskont oranının, evvelki yıl sonu oranından 5 puan yahut daha fazla farklı olması halinde, yılın ikinci yarısı için bu yeni oranın yüzde sekseni geçerli olacaktır.
MADDE 12 – 13: 4721 sayılı Türk Uygar Kanunu’nun 440 ve 444 üncü maddelerinde yapılan düzenlemeyle, vesayet altındaki kısıtlı şahıslara ilişkin taşınır ve taşınmaz malların satış metodu UYAP sistemine entegre edilmektedir. Kelam konusu malların satışı, fiziki yer kısıtlamalarına maruz kalmaksızın Ulusal Yargı Ağı Bilişim Sistemi (UYAP) ile entegre çalışan elektronik satış portalı üzerinden açık artırmayla gerçekleştirilecektir. Böylece, daha rekabetçi bir ortamda çok daha fazla kişinin pey sürmesi sağlanarak kısıtlının menfaatleri azami seviyede korunacaktır.
MADDE 14: 5271 sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu’nun 80 inci maddesinde, Anayasa Mahkemesi’nin şahsî bilgilerin korunması hakkı bağlamında verdiği iptal kararı doğrultusunda düzenleme yapılmaktadır. Moleküler genetik inceleme sonuçlarının saklanması, kullanılması ve imha süreçlerine ait yasal çerçeve çizilmektedir. İnceleme sonuçları kimlik bilgilerinden arındırılarak mahsus bir sisteme kaydedilecek ve kanıt olarak belgesine gönderilecektir. Bu bilgiler; kovuşturmaya yer olmadığı kararına itiraz mühletinin dolması, itirazın reddi, beraat yahut ceza verilmesine yer olmadığı kararlarının mutlaklaşması halinde derhâl imha edilecektir. Mahkûmiyet, davanın reddi yahut düşmesi üzere öteki hallerde ise katılaşmadan itibaren yirmi yıl geçmesiyle Cumhuriyet savcısı huzurunda tutanakla yok edilecektir. Ayrıyeten data sahibine, bilginin saklanmasını gerektiren maksadın ortadan kalkması halinde silinmesini talep etme hakkı tanınmaktadır.
MADDE 15: 5271 sayılı Kanun’un 134 üncü maddesinde yapılan düzenleme ile Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda data güvenliği teminatları eklenerek yine düzenlenmektedir. Bilgisayarlarda, bilgisayar programlarında ve kütüklerinde arama, kopyalama ve elkoyma önlemlerinin temel koşulları korunurken, elde edilen dijital kanıtlar ve ferdî bilgilerin korunması için yeni bir fıkra eklenmektedir. Bu önlemle elde edilen datalar isimli emanette saklanacak; kovuşturmaya yer olmadığı yahut mahkeme kararının katileşmesinden itibaren on beş yıl sonuna kadar koruma edildikten sonra Cumhuriyet savcısı huzurunda tutanakla imha edilecektir. İlgililere bu mühlet zarfında, gayenin ortadan kalkması halinde dataların silinmesini mahkemeden talep edebilme imkânı getirilmektedir.
MADDE 16: 5271 sayılı Kanun’un 231 inci maddesinde yapılan değişiklikle, kararın açıklanmasının geri bırakılması (HAGB) kurumunun uygulanma sonları Anayasa Mahkemesi kararı doğrultusunda netleştirilmektedir. HAGB kurumu, azap ve eziyet kabahatleri ile kamu vazifelilerinin misyonu nedeniyle işlediği ve Anayasa’nın 17 nci maddesi kapsamında “kötü muamele” kabul edilebilecek hatalar bakımından uygulanmayacaktır. Ayrıyeten kurumun yordam yönünden iptal edilen öteki irtibatlı fıkraları da bellilik unsuruna uygun olarak yine formüle edilmektedir.
MADDE 17: 5271 sayılı Kanun’un 247 nci maddesinin üçüncü fıkrasında yapılan düzenleme ile Anayasa Mahkemesinin iptal kararı doğrultusunda, kaçak sanık hakkında güvenlik önlemine karar verilmesi halinde kaçak sanığa, savunma hakkını kullanmak istediğini belirterek mahkemede şahsen hazır bulunması kaydıyla yargılamanın yenilenmesini talep edebilme hakkı tanınmaktadır.
MADDE 18: 5271 sayılı Kanun’un 308 inci maddesinde yapılan değişiklikle, Yargıtay Cumhuriyet Başsavcısı’nın ceza daireleri kararlarına karşı Ceza Genel Kurulu’na itiraz yetkisinin kapsamı ve mühletleri hak arama hürriyetini genişletecek halde tekrar belirlenmektedir.
MADDE 19: 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun 55 inci maddesine eklenen fıkrayla, bedensel ziyanlar ile dayanaktan mahrum kalma tazminatlarının hesaplanmasında ve faiz işletilmesinde yeknesaklığın sağlanması ile uygulamadaki duraksamaların giderilmesi amaçlanmaktadır. Düzenleme uyarınca; çalışma gücü kaybı ve takviyeden mahrum kalma tazminatlarında, kişinin yararının makul olduğu periyoda ilişkin (bilinen dönem) kısma haksız fiil tarihinden itibaren; geleceğe yönelik varsayımsal periyoda ilişkin (bilinmeyen dönem) kısma ise karar tarihinden itibaren yasal faiz işletilmesi aslı getirilmektedir. Ayrıyeten, peşin sermaye bedelinin tazminattan mahsubunda “oransal mahsup” tekniğinin uygulanacağı netleştirilmektedir.
MADDE 20- 21: 6100 sayılı Hukuk Muhakemeleri Kanunu’nun 107 nci maddesi yürürlükten kaldırılarak uygulamada hangi alacaklar için açılacağı konusunda önemli tereddütlere ve yargılamaların uzamasına sebep olan bilinmeyen alacak davası hukuk sistemimizden çıkarılmaktadır.Belirsiz alacak davasının alacağın tamamı yönünden zamanaşımını kesme ve hak kaybını tedbire üzere sağladığı türel faydalar, eklenen fıkra ile kısmi dava kurumuna aktarılmaktadır. Düzenlemeyle, alacağın yalnızca bir kısmının dava edildiği durumlarda davacıya, ıslah hakkını kullanmak zorunda kalmaksızın tahkikatın sona ermesine kadar alacağın geri kalan kısmını talep ederek dava kıymetini artırma hakkı verilmektedir. Bu durumda zamanaşımı, sonradan artırılan ölçü yahut kısım yönünden de dava açılan birinci tarihten itibaren kesilmiş sayılacaktır.
MADDE 22: 6100 sayılı Kanun’un 147 nci maddesine eklenen fıkrayla, makul müddette yargılanma hakkının temini ve adap iktisat unsurunun hayata geçirilmesi gayesiyle hukuk mahkemelerinde yazılı yargılama adabının uygulandığı davalarda iki duruşma arasındaki mühlet kural olarak üç aydan daha uzun olamayacaktır. Lakin uzman incelemesinin niteliği gereği uzaması yahut istinabe yoluyla diğer yerlerde tahkikat süreçlerinin yürütülmesi üzere mecburî ve kaçınılmaz hallerde hâkim, somut ve olaya uygun münasebetini duruşma tutanağına açıkça yazmak koşuluyla üç aydan daha uzun bir mühlet için de duruşma günü belirleyebilecektir.
MADDE 23: 6100 sayılı Kanun’un 149 uncu maddesine eklenen fıkra ile ses ve manzara nakledilmesi yoluyla duruşma icrasının kapsamı teknolojik imkânlardan üst seviyede yararlanılması hedefiyle genişletilmektedir. Yapılan düzenlemeyle, hukuk yargılamalarındaki ön inceleme duruşmaları da ses ve manzara nakli yoluyla gerçekleştirilebilecektir. Uzaktan duruşmaya katılan taraf ve vekilleri hakkında; Kanun’un 154/3-ç maddesinde düzenlenen ikrar, yeminin edası, davanın geri alınmasına muvafakat, davadan feragat, davayı kabul ve sulh olma beyanlarına ait ıslak imza atma mecburiliği hariç olmak üzere, elle atılan imzaya ait kararlar uygulanmayacaktır.
MADDE 24- 25: 6100 sayılı Kanun’un 166 ve 168 inci maddelerinde yapılan değişikliklerle, Anayasa Mahkemesi’nin iptal kararı doğrultusunda davaların birleştirilmesi adabı tekrar düzenlenmektedir. Tıpkı yargı etrafında yer alan tıpkı seviye ve sıfattaki hukuk mahkemelerince verilen birleştirme kararlarının, birinci davanın açıldığı mahkemeyi direkt bağlaması temeli değiştirilmektedir. Düzenleme doğrultusunda ikinci davanın açıldığı mahkemece verilen birleştirme kararı fakat katılaşmasıyla birlikte birinci mahkemeyi bağlayacaktır. Bu katılaşmayı sağlamak üzere; taraflara temel kararın verilmesini beklemek zorunda kalmaksızın, birleştirme kararlarına karşı direkt ve müstakilen istinaf kanun yoluna başvurabilme hakkı tanınmaktadır. Birinci derece mahkemelerince verilen ayırma kararları ile bölge adliye mahkemelerinin birleştirme/ayırma kararlarına karşı ise lakin temel kararla birlikte kanun yoluna gidilebilecektir.
MADDE 26: 6100 sayılı Kanun’un 362 nci maddesine eklenen fıkrayla, Anayasa Mahkemesinin iptal kararı üzerine, bölge adliye mahkemesinin istinaf başvurusunu kısmen yahut büsbütün kabul ederek tekrar temel hakkında verdiği ve ölçü yahut bedeli prestijiyle birinci derece mahkemesi nakdî hududunun üzerinde olan kararları bakımından temyiz yolu açılmaktadır.
MADDE 27: 6100 sayılı Kanun’un 371 inci maddesine eklenen fıkra ile yargılamaların yalnızca usuli yetki uyuşmazlıkları sebebiyle öngörülemez halde uzamasının önüne geçilmesi amaçlanmaktadır. Birinci derece mahkemelerinin vazife ve yetki durumları istinaf etabında Bölge Adliye Mahkemelerince aslında asıldan incelenip denetlendiğinden, istinaf evresini geçmiş belgelerin temyiz incelemesinde Yargıtay tarafından yalnızca misyonsuzluk yahut yetkisizlik gerekçesiyle bozma kararı verilemeyeceği aslı getirilmektedir. Lakin bölge adliye mahkemelerinin birinci derece mahkemesi sıfatıyla baktığı ve karara bağladığı özel davalar bu yasağın dışında tutulmaktadır.
GEÇİCİ MADDE 1: Teklifle getirilen değişikliklerin yargısal süreçlerde karmaşaya yol açmaması gayesiyle vakit bakımından uygulanma temelleri, geçiş kararları düzenlenmektedir.
