Araştırmacılar, kömür madenciliği sonrası geride kalan ve çevreyi kirletmemesi için depolanan kömür atıklarından (coal tailings) ender toprak elementlerini çıkarmayı başardı. Üstelik yeni formül, mevcut tekniklere nazaran 3 kata kadar daha verimli. 

ATIKTA BÜYÜK POTANSİYEL

Kömür atıkları; ince öğütülmüş kaya, su ve kömür parçacıklarından oluşuyor. ABD’de bu atıkların büyük kısmı ya inşaat materyallerinde dolgu olarak kullanılıyor ya da depolama alanlarında tutuluyor. Halbuki araştırmalara nazaran, 1,5 milyar tonluk bu atıktan 600 kiloton ender toprak elementi elde etmek mümkün. Mevcut prosedürler, bu potansiyeli bugüne kadar verimli biçimde kullanamıyordu. 

MİKRODALGA VE ALKALİ SÜREÇ

Yeni metodun iki kritik adımı var. Birinci basamakta kömür atıkları alkali bir çözelti içinde mikrodalga ile ısıtılıyor. Akabinde nitrik asit kullanılarak az toprak elementleri kayadan ayrıştırılıyor. Bu ön süreç, elementleri adeta “kilit altında” tutan kil minerallerinin yapısını değiştiriyor ve malzemeyi daha gözenekli hâle getiriyor. Böylelikle az toprak elementleri çok daha kolay özgür kalıyor.

Araştırmacılara nazaran asıl fark yaratan nokta da bu: Katı yapının kimyasal olarak dönüştürülmesi. 

ZORLUKLAR SÜRÜYOR

Yöntem bilhassa neodimyum üzere, elektrikli araçlar ve rüzgâr türbinlerinde kullanılan kritik elementlerin elde edilmesi açısından umut verici. Fakat birtakım pürüzler hâlâ masada. Süreç kıymetli ve endüstriyel ölçekte uygulanması vakit alabilir. Ayrıyeten kömür atıklarının mineral içeriği bölgeden bölgeye değiştiği için, formülün her saha için tekrar optimize edilmesi gerekiyor.

Buna karşın uzmanlar net: Ender toprak elementlerine olan global talep süratle artarken, kömür atıklarını bir “çöp” olmaktan çıkarıp stratejik bir kaynağa dönüştürmek, güç ve teknoloji geleceği açısından değerli bir adım.