Bilim insanları, iki elmasın ucu ortasında çalışan özel bir düzenekle (elmas örs hücresi) erimiş kaya örneklerini yaklaşık 600 bin atmosfer basınca sıkıştırıp 4 bin °C’nin üzerine ısıttı. Bu, kalın ve hidrojen açısından güçlü bir atmosferle kaplı “magma okyanuslu” genç gezegenlerin içini taklit ediyor. Bu şartlarda hidrojen, erimiş kayaya karışıp demir oksitlerle yansımaya giriyor ve direkt sıvı su ortaya çıkıyor. Yani su, gezegen oluşumunun doğal bir sonucu olarak içeride oluşabiliyor.

Ekip, deney düzeneğinde hidrojenin elmaslara ziyan verme riskini azaltmak için darbeli lazerle ısıtma kullandı. Böylelikle hem silikat hem de metal erimeleri inançlı biçimde test edildi; hidrojenin sadece suya dönüşmediği, birebir vakitte magmanın içinde depolanabildiği de görüldü. Bu da gezegenin ilerleyen devirlerinde su üretimini besleyebilecek bir “iç rezervuar” muhtemelliğine işaret ediyor. Velhasıl, Dünya’nın suyu bütünüyle dışarıdan gelmiş olmak zorunda değil; gezegenin yapıtaşları ile erken atmosferi ortasındaki kimya içeride kayda bedel ölçüde su üretebilir.

SUYUN YENİ ADRESİ

Bilim dünyasında sık duyduğumuz “su, Güneş’ten uzak soğuk bölgelerde birikir ve sonradan taşınır” fikri bu bulgularla yumuşuyor. Araştırmaya nazaran Dünya’dan büyük lakin Neptün’den küçük, kalın hidrojen atmosferli “Neptün-altı” gezegenlerde kaya-gaz etkileşimi su üretimini destekleyebilir. Böylelikle yıldızına görece yakın, sıcak dünyalarda bile kalın atmosferlerin altında derin okyanuslar kimyasal olarak ortaya çıkabilir. Bu tablo, erken periyot iklimden volkanizmaya, çekirdek oluşumundan atmosferin evrimine kadar pek çok modeli yine düşünmeyi gerektiriyor.

NEDEN ÖNEMLİ

Su, ömür için temel şartlardan biri. Suyun içeride de üretilebildiğinin gösterilmesi, “yaşanabilir” dünyaların kainatta sanılandan daha yaygın olabileceği manasına geliyor. Dışarıdan buz teslimatına mecbur olmayan gezegenlerde, farklı yıldız tipleri ve yörüngelerde su bulunma ihtimali artıyor. Önümüzdeki periyotta bu deneysel çerçeve, Dünya’nın su bütçesinde “iç kaynak” hissesini daha net hesaplamaya ve uzak ötegezegenlerin atmosferlerinde görülen su işaretlerini daha yanlışsız yorumlamaya yardımcı olacak.