Yaş ilerledikçe hafızanın zayıflaması, dikkatin azalması ve zihinsel sertliğin gerilemesi birden fazla vakit kaçınılmaz kabul ediliyor. Fakat yeni çalışma, beynin yaşla birlikte büsbütün pasif biçimde gerilemek zorunda olmadığını gösteriyor.

Araştırmaya nazaran beyin sıhhati, ömrün ilerleyen periyotlarında de desteklenebilir ve kimi alanlarda gelişim gösterebilir. Üstelik bu olumlu değişimler sırf genç yetişkinlerde değil, ileri yaş kümelerinde da gözlemlendi.

Çalışma, The University of Texas at Dallas bünyesindeki Center for BrainHealth araştırmacıları tarafından yürütüldü. Araştırmada, BrainHealth Project isimli geniş kapsamlı bir programdan elde edilen datalar kullanıldı.

Katılımcılar üç yıl boyunca takip edildi. Bu mühlet içinde araştırmacılar, beyin sağlığındaki değişimleri ve bireylerin zihinsel performansındaki gelişmeleri sistemli olarak kıymetlendirdi.

Araştırmada 19 ile 94 yaş arasında 3 bin 966 yetişkinin verisi incelendi. Bu küme, BrainHealth Project’e katılan şahısların yaklaşık beşte birini oluşturdu.

Katılımcıların yaş aralığının geniş olması, araştırmanın değerli noktalarından biri oldu. Zira çalışma sadece gençleri ya da orta yaş kümesini değil, ileri yaştaki yetişkinleri de kapsadı.

Çalışmada iştirakçilerden her gün uzun saatler boyunca idman yapmaları istenmedi. Bunun yerine, günde sırf 5 ila 15 dakika süren kısa eğitim aktiviteleri uygulandı.

Bu aktiviteler, beyin sıhhatini desteklemeye yönelik kısa çalışmalar olarak tasarlandı. Araştırmanın dikkat cazibeli tarafı da burada: Sonuçlar, çok uzun programlar olmadan da zihinsel gelişim için sistemli ve maksatlı uğraşın kıymetli olabileceğini gösterdi.

Araştırmacılar değişimi izlemek için BrainHealth Index ismi verilen bir kıymetlendirme sistemi kullandı. Bu sistem, beyin sağlığındaki hem ilerlemeleri hem de gerilemeleri tespit etmek için geliştirildi.

BrainHealth Index; zihinsel netlik, duygusal istikrar ve kişinin beşerlerle ya da ömür gayesiyle kurduğu ilişki üzere üç temel alanı ölçüyor. Böylelikle beyin sıhhati sadece hafıza üzerinden değil, daha geniş bir çerçevede bedellendiriliyor.

Çalışmanın kıymetli yönlerinden biri, beyin sıhhatini yalnızca unutkanlık ya da hafıza performansıyla sınırlamaması oldu. Araştırmacılar yaklaşık 20 farklı ölçütü bir araya getirdi.

Bu ölçütler arasında uyku kalitesi, memnunluk, karmaşık düşünme hünerleri ve ferdî uygun oluşla ilgili değerlendirmeler yer aldı. Böylelikle beyin sıhhati, günlük ömrü etkileyen birçok farklı ögeyle birlikte ele alındı.

Araştırmacılar, olumlu değişimlerin farklı yaş kümelerinde görüldüğünü belirtti. Hatta 80’li yaşlardaki iştirakçilerde bile gelişim işaretleri gözlemlendi.

Bu bulgu, beyin sıhhatini desteklemek için kesinlikle erken yaşlarda başlamak gerektiği fikrini yumuşatıyor. Elbette erken tedbir almak kıymetli, lakin çalışma ileri yaşlarda da beynin gelişim potansiyelini koruyabileceğini gösteriyor.

Araştırmanın dikkat çeken sonuçlarından biri, başlangıçta BrainHealth Index puanı en düşük olan iştirakçilerin vakit içinde en büyük gelişimi göstermesiydi.

Araştırmacılara nazaran bu şahıslar, gelişim için daha geniş bir alana sahip olabilir. Ayrıyeten başlangıçta daha fazla sorun yaşayan iştirakçilerin programa daha fazla motivasyonla yaklaşmış olması da mümkün. Buna karşın, yüksek performansla başlayan şahıslarda de ölçülebilir gelişim görüldü.

Çalışmada gelişimi en güçlü biçimde öngören ögenin yaş, cinsiyet ya da eğitim düzeyi olmadığı bildirildi. En belirleyici faktör, iştirakçilerin programa ne kadar dahil olduğu ve aktiviteleri ne kadar sürdürdüğü oldu.

Bu sonuç, beyin sıhhatinde faal iştirakin ehemmiyetini öne çıkarıyor. Yani kişinin yaşı ya da eğitim geçmişi ne olursa olsun, tertipli gayret göstermek gelişim ihtimalini artırabilir.

Araştırmacılar, çalışmanın kıymetli bir sınırlamasına da dikkat çekti. İştirakçi kümesinin toplumun tamamını tam olarak temsil etmediği belirtildi.

Çalışmadaki şahısların birçok beyaz, bayan ve üniversite eğitimliydi. Bu sebeple sonuçların farklı demografik kümelere ne kadar genellenebileceğini daha güzel anlamak için daha çeşitli iştirakçilerle yapılacak yeni araştırmalara gereksinim var.

Çalışma, nöroplastisite olarak bilinen kavramı da yine gündeme taşıdı. Nöroplastisite, beynin tecrübe, öğrenme ve alışkanlıklar doğrultusunda değişebilme kapasitesini tabir ediyor.

Araştırmacılara nazaran beyin sıhhati sadece korunması gereken bir şey değil; vakit içinde etkin biçimde şekillendirilebilen bir alan. Bu da şahısların kendi beyin sıhhatleri üzerinde daha fazla kelam sahibi olabileceği manasına geliyor.

BrainHealth Project kapsamında uzun vadeli bilgi toplama çalışmaları devam ediyor. Dallas bölgesinden yaklaşık 400 iştirakçinin 1.200’den fazla beyin taramasından geçtiği de bildirildi.

Bu görüntüleme bilgileri, BrainHealth Index’teki değişimlerin beyindeki hangi sistemlerle bağlı olabileceğini anlamak için kullanılacak. Yani çalışma sırf şahısların test sonuçlarını değil, vakit içinde beyinde nelerin değiştiğini de daha detaylı halde incelemeyi hedefliyor.