Kyle Edmondson ayağındaki şiddetli ağrıyla tanıştığında yaklaşık 13 yıl önceydi. Bir gece evvel arkadaşlarıyla eğlenmeye çıkan Edmondson, sonraki sabah uyanıp yataktan zar güç çıkabilmişti. O vakitler şimdi 20’li yaşlarında olan ve Kentucky’de yaşayan Edmondson’a tabibi, ayağını çarpmış olabileceğini söyledi ve dinlenme tavsiyesinde bulundu.

Gerçekten de Edmondson’ın ağrısı birkaç hafta sonra azaldı, fakat yılda aşağı üst iki kere tekrarlamaya başladı. Ağrı o kadar şiddetliydi ki, en ufak bir temas bile dayanılmaz oluyordu. Bu türlü vakitlerde Edmondson, meskende koltuk değneği ile dolaşıyor ve inşaat botları giyiyordu.

The New York Times’a yaptığı açıklamada ağrıyı, “Ayağınızı kesmek istemenize neden oluyor. Güya tüm eklemleriniz kırık camlarla dolu üzere hissediyorsunuz” sözünü kullanan Edmondson, 5 yıl kadar sonra diğer bir doktora gitti. Bu doktor, Edmondson’a gut teşhisi koydu.

Küresel ölçekte gut oranları, 1990’dan bu yana yüzde 20’den fazla artış gösterdi. Burada en değerli faktör, obezite üzere öteki kronik hastalıkların görülmesindeki artış. Yalnızca ABD’de gut hastalığı 12 milyondan fazla kişiyi etkiliyor. Hastalığın erkeklerde görülme sıklığı bayanların dört katı. Bunun sebebinin östrojenin guta karşı hami tesiri olduğu düşünülüyor.

Bir vakitler “kralların hastalığı” olarak isimlendirilen gut bu kadar yaygın olmasına rağmen hala yalnızca oburları yahut çok alkol tüketenleri etkilediği tarafında yaygın bir önyargı var. O kadar ki hekimler bile, gut hastalarına kanıtlanmış, uzun vadeli tedaviler yerine çoklukla yetersiz bir tahlil olan diyetleri tavsiye ediyor. Gut hastalarının yalnızca üçte birine ilaç tedavisi uygulanıyor. Bu bireylerin birçok da tesirli olamayacak kadar düşük dozlarda ilaç kullanıyor.

Ataklar ekseriyetle çok et yahut alkol tüketimiyle tetiklendiğinden, yurt dışında bilhassa Şükran Günü-Noel-Yılbaşı aralığı tedavi olmayan hastalar için riskli görülüyor. Pekala gut hastalığı hakkında neler bilmeliyiz?

GUT NEDİR?

Bir T. Rex fosilinde izine rastlanan gut, insanlık tarihinden bile eski bir hastalık. Lakin insanları guta öbür primatlardan daha yatkın hale getiren bir dizi genetik özelliğimiz bulunuyor.

Gut hastalığı, kanda yüksek seviyede ürat, yani ürik asit bulunmasından kaynaklanıyor. Bu üratın birçok, bedende doğal olarak bulunan bir kimyasal olan pürinin parçalanması sırasında oluşuyor. Pürinin bir kısmı, yediğimiz bitkisel ve hayvansal besinlerden geliyor. Kırmızı et ve karides nispeten yüksek pürin oranına sahip. Ispanak ve kuşkonmaz üzere kimi sebzelerde de yüksek seviyede pürin bulunuyor.

Normalde böbrekler üratı meselesiz bir formda filtreleyebiliyor. Lakin gut hastalığına yakalanan bireylerde bedenin kaldırabileceğinden fazla ürat bulunur, bu nedenle ürat kristalleşiyor ve dişli kutusundaki taşlar üzere eklemlerde birikiyor. Bu birikim ağrıya yol açıyor. Ağrı her seferinde yalnızca birkaç hafta sürse de ürat birikimi, eklemleri ve kemikleri aşındırabilecek yumruların oluşmasına neden olabiliyor.

ABD’de bulunan Alabama Üniversitesi’nden epidemiyolog Tony Merriman, “Tetikleyici faktör beslenmeyle maruz kalmak, lakin asıl neden bu değil” dedi. Dr. Merriman ve meslektaşları, 2018 yılında Avrupa kökenli 16.760 kişinin test sonuçlarını tahlil etti ve gut hastalığına yakalanma riskinin çoğunlukla genetik faktörlere bağlı olduğunu buldu: Yüksek pürinli beslenme, ürat seviyelerindeki farklılıkların yüzde 1’inden azını açıklarken, genetik faktörler bunun yaklaşık yüz katını açıklıyordu.

Polinezya yahut Hmong kökenli bireyler üzere birtakım topluluklarda gut riski daha yüksek. Obezitenin yanı sıra, yüksek tansiyon ve kalp hastalığı da risk faktörleri. Bunların tümü bedenin ürat düzeylerini denetim etme formunu etkiliyor.

DOĞRU GUT TEDAVİSİ NASIL OLMALI?

İnternette gut hastalığı hakkında çok fazla yanlış tavsiye var. Geçen hafta yayımlanan, gutla alakalı en tanınan 116 TikTok görüntüsünün tahlilinde, birçoklarının düşük pürinli diyetleri vurguladığı ve hindiba ve gardenya çayı yahut vişne suyu konsantresi üzere kuşkulu bitkisel ilaçları övdüğü ortaya çıktı. Yalnızca iki görüntüde gut hastalarında ürat seviyelerini düşüren birinci basamak ilaçtan bahsediliyordu.

Gut hastalığının yanı sıra kronik böbrek hastalığı da olan 45 yaşındaki Ivan Haworth, vişne suyu tavsiyesini çoğunlukla çaresizlikten uyguladığını söyledi. Ağrıları nedeniyle hayatına son vermeyi bile düşündüğünü belirten Haworth, “Bacağım ve kalçam birkaç sefer büsbütün kilitlendi” diye konuştu.

ABD’nin Tennessee eyaletinin Knoxville kentinde yaşayan Haworth, bir tabibin kendisine gut hastalığının yol açtığı hasarı açıklayıp uygun ilacı reçete etmesinin yıllar sürdüğünü söyledi.

Tek seferlik gut atakları çoklukla birinci basamak doktor tarafından reçetesiz satılan ağrı kesiciler yahut antiinflamatuar bir ilaç olan kolşisin ile tedavi ediliyor. Yılda iki yahut daha fazla atak geçiren yahut tofiler ismi verilen şişlikler gelişen şahıslar için Amerikan Romatoloji Birliği, ürat düşürücü ilaçlar öneriyor. Ayrıyeten, kronik böbrek hastalığı yahut mesane taşı hikayesi olan bireylere de tedavi tavsiye ediliyor.

Ancak gerçek dozu bulmak vakit alıyor. Böbrek hasarını önlemek için ilaçlara düşük bir dozla başlanması ve birkaç hafta boyunca kademeli olarak artırılması gerekiyor.

BESLENME NE KADAR ÖNEMLİ?

Harvard Tıp Fakültesi Gut ve Kristal Artropati Merkezi Yöneticisi Hyon Choi, düşük pürinli diyetin yalnızca ilaca yeni başlayan yahut ürat düzeylerini denetim etmekte zorlanan bireyler tarafından kısa periyodik olarak uygulanması gerektiğini söyledi.

Dr. Choi, “Uzun vadede pürinlerden kaçınmak, ekseriyetle daha fazla karbonhidrat ve yağ tüketmek manasına gelir ve bu da metabolik sıhhati kötüleştirebilir” dedi. Örneğin, yüksek fruktozlu mısır şurubu içeren bir diyet, kandaki ürat düzeylerini artırabiliyor. Pürin açısından varlıklı sebzeler ise gut hastalığına yakalanma riskini artırmıyor üzere görünüyor.

Gut hastalarına kilo vermeye odaklanmalarını ve kan basıncını düşürdüğü kanıtlanmış DASH yahut Akdeniz diyeti üzere diyetleri uygulamalarını tavsiye eden Dr. Choi, GLP-1 kilo verme ilaçlarını alan şahısların ürat düzeylerini daha güzel denetim edebileceklerini, lakin uzmanların bu mevzuyu araştırmaya yeni başladıklarını söyledi.

Edmondson ise son sekiz yıldır her gün gut ilacı almanın yanı sıra, kanındaki ürat ölçüsünün 6,8 miligram/desilitreyi aşan tehlikeli düzeylere ulaşmadığından emin olmak için her yıl test yaptırdığını söyledi. Yıllardır alevlenme yaşamadığını ve geçen ayki ölçümünün 4,8 çıktığını söz eden Edmondson, “İlaç almamayı tercih ederim ancak alternatifi çok daha kötü” tabirlerini kullandı.